ԹԱԼԱԼ ԽՐԷՅՍ
Կը նշենք 20-րդ դարուն սկիզբը հայերուն դէմ գործուած ջարդերուն տարեդարձը, իրենց հետ բերելով անջնջելի ցաւ մը եւ մարդկային ողբերգութեան արձագանգ մը, որ երբեք չի լքեր աշխարհի խիղճը: Այս տարեդարձը ո՛չ միայն յիշեցումն է ցաւոտ անցեալի մը, այլ նաեւ հրաւէր մըն է խորհելու պատմութեան շուրջ, հասկնալու ժողովուրդներուն կրած տառապանքներուն չափը եւ վերահաստատելու, թէ նմանօրինակ իրադարձութիւնները չեն կրնար կրկնուիլ առանց խաթարելու արդարութեան եւ մարդկութեան հիմերը:
Հայերը հազարաւոր կեանքեր կորսնցուցին, համայնքներու մասնատուեցան եւ տեղահանուեցան այն գիւղերէն ու քաղաքներէն, ուր իրենք բնակած էին դարեր շարունակ: Այս իրադարձութիւնները խորը հետք ձգած են հայ ժողովուրդի հաւաքական յիշողութեան եւ ամբողջ մարդկութեան խղճին վրայ: Ասօր հայերուն հետ համերաշխութիւն ցուցաբերելը ո՛չ միայն քաղաքական դիրքորոշում մըն է, այլ նաեւ ժողովուրդներուն խաղաղութեան եւ անվտանգութեան իրաւունքին ճանաչումը, ինչպէս նաեւ արդարութեան եւ մարդկային արժանապատուութեան իմաստին ըմբռնումը:
Պատմութիւնը մեզի կը սորվեցնէ, թէ էթնիք եւ կրօնական ատելութիւնը կրնայ հանգեցնել անթիւ աղէտներու: Այստեղէն է որ կարեւոր է նշել հայկական յիշողութիւնը՝ իբրեւ գործիք մը մարդկային արժէքներուն հանդէպ մեր նուիրուածութիւնը վերականգնելու եւ ժողովուրդներուն միջեւ հանդուրժողականութեան եւ համակեցութեան մշակոյթը խթանելու համար: Տառապանքին ճանաչումը չի նուազեցներ որեւէ այլ ժողովուրդի արժէքը, այլ ընդհակառակը, կ’ամրապնդէ այն գիտակցութիւնը, թէ իւրաքանչիւր մարդկային ողբերգութիւն արժանի է յիշելու եւ հասկնալու, եւ որ մարդկութիւնը կը պահանջէ մեզմէ բոլորէս միանալ անարդարութեան եւ մարդու իրաւունքներուն խախտումներուն դէմ։
Այս տարեդարձը նաեւ կը յիշեցնէ մեզի անարդարութեան առջեւ լռութիւն չպահպանելու կարեւորութեան մասին: Ամէն անգամ, երբ մենք թոյլ կու տանք, որ վայրագութիւնները աննկատ մնան մեր հաւաքական յիշողութեան մէջ, մենք կը բանանք անոնց կրկնութեան դուռը: Զոհերուն կողքին կենալը, ըլլան անոնք հայ թէ այլ, վեհ մարդկային արարք մըն է, որ կ’արտացոլայ մեր նուիրուածութիւնը մարդկութիւնը միացնող արժէքներուն՝ հեռու բաժանումէ, դաւանանքէ եւ բռնութենէ։
Աւելին, հայկական յիշողութեան յիշատակումը ուղերձ մը կը ղրկէ նոր սերունդներուն. մարդկային տառապանքին հանդէպ կարեկցանք ցուցաբերելը եւ պատմական սխալներէն սորվիլը աւելի արդար եւ խաղաղ ապագայ մը կառուցելու ուղին է: Այս տարեդարձին մենք չենք կրնար չբարձրացնել մեր ձայնը՝ յիշելու համար, որ մարդկութիւնը լիարժէք է, երբ մենք կը ճանչնանք անցեալի ցաւը եւ կ’աշխատինք զայն կանխելու համար ապագային մէջ։ Հայկական յիշողութեան յիշատակումը ո՛չ միայն պատմական աւանդոյթ մըն է, այլ նաեւ անկեղծ ուղերձ մը աշխարհին. արդարութիւնը, հանդուրժողականութիւնը եւ խաղաղութիւնը պէտք է ըլլան գոյատեւելու եւ բարգաւաճելու ձգտող որեւէ հասարակութեան անկիւնաքարը։
