Հինգշաբթի, 25. 07. 2024

spot_img

Պտոյտներ Հայաստանի Մշակոյթի Գանձարաններուն – ԼԹ – Թող Յաւերժ Ապրի Մեր Ժողովուրդը Հայաստանի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան Նախարարութեան «Մայր Հայաստան» Ռազմական Պատմութեան Թանգարան

*ՏԱԹԵՒԻԿ ԴԱՒԹԵԱՆ*
«Զարթօնք»ի Երեւանի Աշխատակից

 

Թող յաւերժ ապրի մեր ժողովուրդը,
Հազար տարիներ ու հազար դարեր.
Ապրի,
ինչքան շատ ապրել է, տեւել,-
Հազար տարիներ ու հազար դարեր.
Ապրի,
ինչքան շատ զոհեր է տուել,-
Հազար տարիներ ու հազար դարեր.
Ապրի,
ինչքան հայ դեռ պիտի ծնուի,-
Հազար տարիներ ու հազար դարեր.
Ինչքան տենչ ունի
եւ տենչի թեւեր,-
Հազար տարիներ ու հազար դարեր…
Թող այնքան ապրի մեր ժողովուրդը,
Քանի ապրում է մեր հողագունդը:
Գէորգ Էմին 

Հայաստանը իր հարուստ մշակոյթով, պատմութեամբ, կլիմայական բարենպաստ պայմաններով, հիւրընկալութեամբ եւ տեղի բնակիչներու բարեհամբոյր վերաբերմունքով միշտ եղած է ամենահրապուրիչ վայրերէն մէկը զբօսաշրջիկներուն համար: Դուք Հայաստան այց ծրագրելով, ամենայն հաւանականութեամբ, պատրաստուած էք այնպէս, որ ճանապարհորդութիւնը անցնի լիովին յագեցած, հետաքրքրական եւ յիշուի ամբողջ կեանքի ընթացքին՝ որպէս կեանքի ամենավառ յիշողութիւններէն մէկը: «Զարթօնք»-ի պտոյտներու շարքը կը շարունակէ բացայայտել Հայաստանի մշակութային գանձարանները: Մեր այս շաբթուան կանգառը Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտպանութեան նախարարութեան «Մայր Հայաստան» Ռազմական պատմութեան թանգարանն է:

Հայրենական մեծ պատերազմ, արցախեան գոյամարտ: Պատմական կարեւորագոյն էջեր, որոնց մանրամասնութիւնները, հերոսներու մասին պատմող նիւթերը ներկայացուած են մէկ յարկի տակ: Մայր Հայաստան զինուորական թանգարանը առաջին անգամ իր դռները բացած է 1970 թուականին: Անիկա միառժամանակ կը կոչուէր «Հայաստանը Հայրենական մեծ պատերազմում 1941-1945 թուականներին թանգարան», սակայն 1995 թուականին նոր անուանում ստացաւ եւ սկսաւ գործել արդէն Պաշտպանութեան նախարարութեան ենթակայութեան ներքոյ:

«Զարթօնք»-ի զրուցակիցն է թանգարանի զբօսարշաւավար Սրբուհի Ղազարեանը:

«Զ.» – Տիկ Ղազարեան, կը պատմէ՞ք՝ հիմնադրման ի՛նչ պատմութիւն ունի յուշահամալիրը: Ե՞րբ հիմնադրուած է «Մայր Հայաստան» ռազմական թանգարանը:

«Ս. Ղ.» – «Մայր Հայաստան» յուշահամալիրը բացուած է 29 Նոյեմբեր 1950-ին Յաղթանակ զբօսայգիին մէջ։ Հեղինակը ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայէլեանն է։ Պատուանդանի վրայ տեղադրուած էր ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ Սերկէյ Մերքուրովի հեղինակած՝ Ի. Սթալինի 17 մեթր բարձրութեան պղնձէ կոփածոյ արձանը։ 1951 թուականին հեղինակները արժանացած են ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։ 1962 թուականին հանուած է Ի. Սթալինի արձանը։ 1967 թուականին տեղադրուած է Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ Արա Յարութիւնեանի հեղինակած 22 մեթր բարձրութեան պղնձէ կոփածոյ «Մայր Հայաստան» արձանը։ 

Յուշահամալիրը նախագծուած է հայկական եռանաւ պազիլիք եկեղեցւոյ կառուցուածքով, ընդհանուր բարձրութիւնը 51 մեթր է: Պատուանդանը, ի հակադրութիւն ուղղանկիւն ձեւերու, ներսէն հայկական գմբէթաւոր, եռայարկ եկեղեցի է եւ իր մանրամասնութիւններով կը յիշեցնէ Էջմիածնի Հռիփսիմէ Տաճարը։ Յուշահամալիրը կառուցուած է տարբեր երանգներու սեւ տուֆով։ Նախշազարդ կամարներն ու խոյակները եւ պղնձէ կոփածոյ դուռը մեծ շուք կը հաղորդեն կոթողին, իսկ 4 անկիւններու բարձրադիր բաց պատշգամներէն կ’երեւի մայրաքաղաքի ամբողջ համայնապատկերը։ Յաղթանակի յուշահամալիրի ճարտարապետական եւ քանդակագործական մասերը համարժէք են եւ ընդհանուր մտայղացման սահմաններուն մէջ ունին ինքնուրոյն նշանակութիւն, բովանդակութիւն ու իմաստաւորում։ Պատերու զուսպ մշակումը, քանդակազարդ շքամուտքի 19 չկրկնուող վարդեակներու նուրբ նկարուածքը հարազատ են ազգային արուարձանի լաւագոյն նմոյշներուն։ Պատուանդանի ներսի շուրջ 3000 մ² օգտակար տարածութեան մէջ 1970 թուականին ի նշանաւորումն Յաղթանակի 25-ամեակի բացուած է Հայաստանը Հայրենական մեծ պատերազմի 1941-1945 թուականներու թանգարանը։ 1995 թուականին անիկա ստացած է ՀՀ ՊՆ «Մայր Հայաստան» ռազմական թանգարան վերանուանումը եւ անցած ՀՀ ՊՆ ենթակայութեան ներքոյ։ Թանգարանի ցուցադրութիւնը կազմուած է երկու հիմնական մասերէ՝ «Հայ ժողովուրդի մասնակցութիւնը երկրորդ համաշխարհային պատերազմին» եւ «Արցախեան ազատագրական պատերազմ»։

Մայր Հայաստան զինուորական թանգարանը ԱՊՀ-ի մէջ հանրապետական, ազգային նշանակութեան միակ զինուորական թանգարանն է։ Մայր Հայաստան զինուորական թանգարանը ԽՍՀՄ տարածքին գործող միակ թանգարաններէն է։ Թանգարանը այցելուներուն տեղեկութիւն կը փոխանցէ Հայրենական մեծ պատերազմին հայ ժողովուրդի մասնակցութեան, հրամանատարներու, հերոսներու եւ հասարակ զինուորներու մասին, որոնք զոհուած են յանուն հայրենիքի։

Գաղափարական ընդհանուր մտայղացման մաս կը կազմեն նաեւ «Անյայտ զինուորի գերեզմանը», վերջինիս տանող «Հերոսներու պուրակը», ինչպէս նաեւ սպարապետ Բաղրամեանին եւ ռուս սահմանապահներուն նուիրուած ծառուղիները։

«Զ.» – Ի՞նչ թեմաներ արտացոլուած են թանգարանին մէջ: Ի՞նչ բաժիններու առանձնացուած է ցուցադրութիւնը:

«Ս. Ղ.» – Թանգարանը հիմնականօրէն կ’արտացոլէ 2 թեմա` Հայ ժողովուրդի մասնակցութիւնը 2-րդ համաշխարհային պատերազմին եւ Արցախեան ազատագրական պատերազմ:

1-ին յարկի ցուցադրութիւնը նուիրուած է հայ ժողովուրդի՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակցութեան: Ներկայացուած են հայկական 6 զօրամիաւորումներու, աչքի զարկած մարտիկներու գործունէութիւնը: Առանձին ցուցադրութիւններուն մէջ ներկայացուած են հայ սպարապետներու եւ հրամանատարներու գործունէութիւնը: Պատկերասրահին մէջ ներկայացուած են Խորհրդային Միութեան հերոսներու եւ հրամանատարներու իւղաներկ դիմանկարները: Սեւ որձաքարէ յուշ-դահլիճին մէջ անմահացուած են Խորհրդային Միութեան հերոսներու եւ Փառքի շքանշանի լրիւ ասպետներու, Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ զոհուած-անյայտ կորածներու անունները: 2-րդ յարկի ցուցադրութիւնը նուիրուած է Արցախեան ազատագրական պատերազմին, ներկայացուած է ՀՀ ազգային հերոսներու եւ Արցախի հերոսներու, ՀՀ ԶՈւ զօրատեսակներու, ռազմական տարբեր գործողութիւններու մասնակցած ազատամարտիկներու գործունէութիւնը, Արցախի հին մայրաքաղաք Շուշիի ազատագրման պատմութիւնը։ 3-րդ յարկը հանդիսութիւններու դահլիճն է: Թանգարանի անքակտելի շարունակութիւնն է յարակից տարածքին գտնուող Անյայտ զինուորի գերեզմանը, հերոսներու, սպարապետ Բաղրամեանի, ռուս սահմանապահներու ծառուղիները, զինատեսակներու բացօթեայ ցուցադրութիւնը։ Ունի 3000 մ² ներքին ընդհանուր մակերես, երեք յարկ եւ մեծ դահլիճ, ուր կը կազմակերպուին միջոցառումներ, բաց դասեր, հանդիպումներ, համերգներ: Թանգարանի պատշգամները կը բացուին դէպի քաղաքի բոլոր ուղղութիւնները: Մեր հիմնական երկու ցուցադրութիւններէն բացի, թանգարանի առաջին յարկին վրայ ունինք նաեւ Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան նուիրուած հիմնական ցուցադրութիւն, իսկ ժամանակաւոր ցուցադրութիւն՝ երկրորդ յարկին վրայ՝ Առաջին Հանրապետութեան 100-ամեակին առթիւ։

«Զ.» – Որքա՞ն կը կազմէ թանգարանի ֆոնտը: Ի՞նչպէս կ»իրականացուի ցուցանմուշներու համալրումը:

«Ս. Ղ.» – Թանգարանային հիմնական ֆոնտը կը կազմէ շուրջ 27000 ցուցանմուշ, որոնցմէ արժէքաւոր են ԽՍՀՄ հերոսներու մետալները, շքանշանները, Արա Սարգսեանի փայտէ քանդակը, Անգլիոյ թագուհիի նուէրը Բրիտանական ռազմաօդային ուժերու օդաչուներ Աղազարեան եղբայրներուն, սահմանափակ քանակով պատրաստուած ոսկէ բռնակով սուրը` «նուիրեալներու համար» մակագրութեամբ։ Թանգարանին մէջ կը պահուին ազատամարտիկներու անձնական իրեր` լուսանկարներ, համազգեստներ, նամակներ (Մոնթէ Մելքոնեանի զրահաշապիկը, ակնոցը, Թաթուլ Կրպէեանի քաղաքացիական հագուստը, Ջիւան Աբրահամեանի ատրճանակը եւ այլն) ։ Թանգարանին կը պատկանին նաեւ Միգ-15 ինքնաթիռը, Տ-34 հրասայլը, որոնք մասնակցած են Հայրենական պատերազմին, հետագային անոնց աւելցուած են ԲՄԴ-ն, ԲՏՌ-155-ը, 75 հրթիռային համալիրը, որ պատերազմի ժամանակ ոչնչացուցած է թշնամիի 2 ինքնաթիռները: Համալիրին մէջ կը մտնեն նաեւ հերոսներու ծառուղին եւ անյայտ զինուորի յուշարձանը:

Համալրումը պարբերաբար, գրեթէ ամէն օր տեղի ունեցող շղթայական աշխատանք է, ի դէպ, նաեւ բաւականին բարդ ու դժուար: Եթէ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ցուցասրահներու համալրման կամ նորացման առումով աշխատանքները գերազանցապէս կը կատարուին եւ, կարելի է ըսել, գրեթէ աւարտած են, նոյնը կարելի չէ ըսել տակաւին Արցախեան պատերազմի հետ կապուած ցուցասրահներու համալրման աշխատանքներուն մասին, քանի որ պատերազմը տեղի ունեցած է ոչ հեռաւոր անցեալին եւ համալրումն ու հաւաքչական աշխատանքները դժուար են երկու տեսանկիւնէ։ Նախ՝ Ազատամարտի ժամանակ զոհուած ազատամարտիկներու հարազատները, բարեկամները, ընկերները, հասկնալի է, որ դժուարութեամբ կը ցանկան իրենց մօտ պահուող այդ իրերը, փաստաթուղթերը՝ որպէս ցուցանմուշ, պետական պահպանութեան յանձնել։ Միւս կողմէ ալ այն ազատամարտիկները, որ ողջ-առողջ են, իրենց ձեռքի տակ եղած իրերը նոյնպէս որպէս յիշատակ կը պահեն:

«Զ.» – Ռազմահայրենասիրական դաստիարակութեան ի՞նչ աշխատանքներ կ»իրականացնէ թանգարանը: Հասարակական ի՞նչ կազմակերպութիւններու հետ կը համագործակցիք Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ:

«Ս. Ղ.» – Թանգարանը աշխատանք կը կատարէ երիտասարդ սերունդին մէջ հայ ժողովուրդի երկու մեծ յաղթանակներուն հանդէպ հետաքրքրութիւն յառաջացնելու, պատմութեան ծանօթացնելու ուղղութեամբ։ Թանգարանը իր հնարաւորութեան սահմաններուն մէջ ինչպէս գիտամեթոտական, այնպէս ալ ցուցադրական նիւթերով կ’աջակցի դպրոցներու, զօրամասերու, ուսումնական հաստատութիւններու մէջ փառքի սրահներու կամ փոքր թանգարաններու ձեւաւորման, ստեղծման գործին: Տարբեր միջոցառումներ կ’իրականացուին ոչ միայն թանգարանէն ներս, այլ նաեւ շարժական ցուցադրութիւններ կը կազմակերպուին, այսպէս ըսած, արտագնայ կարգով: Իսկ որպէսզի թանգարանի կեանքը աւելի աշխուժանայ, թանգարանին մէջ բազմիցս բաց դասեր տեղի կ’ունենան, այսինքն՝ դասարանը պատմութեան ուսուցիչի կամ զինուորական ղեկի գլխաւորութեամբ Հայրենական կամ Արցախեան պատերազմին առնչուող դասեր տեղի կ’ունենան թանգարանի համապատասխան ցուցասրահներուն մէջ: Դասերուն կը մասնակցին նաեւ ծնողները։

Երիտասարդներուն մօտ աւելի մեծ հետաքրքրութիւն յառաջացնելու նպատակով թանգարանը հնարաւորութեան սահմաններուն մէջ կ’օգտագործէ ժամանակակից արհեստագիտութիւններ: Ստեղծուած է թանգարանին համար յատուկ կայք՝ mayrhayastan.am, որ անցած կարճ ժամանակահատուածին արդէն շուրջ 55,000 ընթերցող հաւաքած է 120 պետութենէ: Անոնցմէ զատ, ֆէյսպուքի վրայ ստեղծուած է «Մայր Հայաստան» ռազմական թանգարանի էջ, որ նոյնպէս միտուած է թէ՛ ռազմահայրենասիրական դաստիարակութեան քարոզչութեան, ի հարկէ, առաջին հերթին, երիտասարդութեան, թէ՛ մեր ռազմական պատմութեան ամենատարբեր փուլերու ներկայացման։ Կայքի, յատկապէս ֆէյսպուքեան էջի նկատմամբ հետաքրքրութիւնը աւելի մեծ է երիտասարդութեան մօտ: Թանգարան մեծ մասամբ կ’այցելեն լրագրողներ, գիտաշխատողներ եւ վերջապէս Երեւանի բուհերու թանգարանագիտութիւն եւ մշակոյթ բաժանմունքներու ուսանողները, որոնք իրենց փորձուսումը կ’իրականացնեն թանգարանին մէջ, իսկ անոնցմէ ոմանք իրենց աւարտական աշխատանքները կը գրեն կամ թանգարանին վերաբերեալ, կամ Արցախեան եւ Հայրենական պատերազմի թեմաներուն շուրջ:

Հայ հասարակութիւնը զգալի հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէ ՀՀ ՊՆ ռազմական թանգարանին նկատմամբ: Մասնաւորապէս 2014 թուականին թանգարանը, բացի Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան այցելուներէ, ունեցած է նաեւ այցելուներ 75 օտար պետութիւններէ, միաժամանակ այդ այցելուներու աշխարհագրական շրջանակը բաւականին լայն է՝ սկսած Հարաւային Ափրիկէէն մինչեւ Նորվեկիա, Նոր Զելանտայէն մինչեւ Գանատա։ Թանգարանը աւելի քան 60,000 այցելու ունեցած է։ Այսինքն՝ թանգարանի ցուցադրութիւններուն նկատմամբ հետաքրքրութիւնը բաւականին մեծ է: «Մայր Հայաստան» ռազմական թանգարանը կը համագործակցի հասարակական տարբեր կազմակերպութիւններու հետ եւ անոնց հետ միասին պարբերաբար կը կազակերպուին միջոցառումներ՝ նուիրուած ազգային եւ խորհրդային հերոսներուն: Համագործակցած ենք ԵՊՀ-ի «Վարդանանք» ՌՀԴԱ-ի (ռազմահայրենասիրական դաստիարակութեան ակումբ) հետ, Արցախի Հանրապետութեան «Մայրութիւն» եւ հասարակական այլ կազմակերպութիւններու հետ:

«Զ.» – Հայերը բացառիկ ժողովուրդներէն են երկրագունդի վրայ: Շատ եղած մեր թշնամիները, թշնամիներ կան նաեւ այսօր, սակայն մենք կ’ապրինք, քանի որ դժուարին պահուն համախմբուելու ընդունակութիւն ունինք: Եւ ինչպէս մեր ժողովուրդի հերոս զաւակներէն Գարեգին Նժդեհը կ’ըսէ՝ «Ժողովուրդը կը նմանի իր երկրին, որն իր ներքին ուժերի աշխատանքով բարձունքներ է կարկառում: Մասիս թէ Մեսրոպ – հաւասարապէս սրբազան կատարներ, որոնց տրուած է գոյութեան բարձունքներում պահել հայ միտքն ու հայեացքը»: Այս տողերը յստակօրէն կ’ընդգծեն հայ ժողովուրդի հաւատքը Աստուծոյ եւ իր եկեղեցիին հանդէպ: Յիշեցնեմ, որ «Մայր Հայաստան» ռազմական թանգարանը կը գտնուի Երեւանի Յաղթանակի զբօսայգիի տարածքին:

 Հեռ. +374-10-201400
Կայք էջ` www.mayrhayastan.am
Ել. հասցէ` info@mayrhayastan.am

spot_img

ՆՄԱՆ ՆԻՒԹԵՐ

spot_img
spot_img

ՎԵՐՋԻՆ ՅԱՒԵԼՈՒՄՆԵՐ

spot_img

Զօրակցիր Զարթօնք Օրաթերթին