Երկուշաբթի, 17. 06. 2024

spot_img

Արեւտմահայ Բանաստեղծներ Իրենց Գործերը Կարդացին Երեւանի Մէջ

Կիրակի, 20 Դեկտեմբերին Երեւանի Քասքատ համալիրի փապերէն մէկուն՝ «In Sane»ի մէջ տեղի ունեցաւ     հանդիպում սփիւռքահայ բանաստեղծութեան հետ, ուր «դէմ-դիմաց, կողք-կողքի», ինչպէս նշուած էր երեկոյի ծանուցման մէջ, երկու սփիւռքահայ բանաստեղծներ՝ Պէյրութահայ Սագօ Արեանն ու Հալէպահայ Տիգրան Գաբոյեանը ընթերցումներ կատարեցին իրենց հին ու նոր բանաստեղծութիւններէն, եւ շուրջ մէկ ժամ փապի կիրակնօրեայ մթնոլորտը յագեցաւ արեւմտահայ գիրով, բառով ու մտածողութեամբ, որուն եկած էին ըմբոշխնելու սփիւռքահայ եւ երեւանաբնակ հայաստանցի գրասէր շրջանակ մը ու մտաւորականութեան ներկայացուցիչներ:

Հանդիպման ընթացքին ներկաները ունկնդիր եղան երկու բանաստեղծներուն կողմէ ընտրուած բանաստեղծական փունջի մը եւ առիթը ունեցան ծանօթանալու՝ գրողներու տարբեր գործերու մտայղացման շարժառիթ հանդիսացած մեկնաբանութիւններուն, ինչպէս նաեւ երեկոյի աւարտին տեղի ունեցաւ անմիջական շփում բանաստեղծներուն հետ:

Երկու սփիւռքահայ բանաստեղծները, որոնք տարբեր են իրենց շունչով եւ էութեամբ, ներկաներուն ներկայացուցին իրենց իրականութեան տարբեր հատուածները:

Տիգրան Գաբոյեան ինչպէս իր խօսքի մէջ ալ ընդգծած էր, գրական այս հանդիպման համար ընտրած էր այնպիսի գործեր, որոնք լոյս կը սփռէին իր ներքին աշխարհին եւ ներանձնային զգացողութիւններուն վրայ, որու մասին ալ կը յուշեն իր ընտրած բանաստեղծութիւններու վերնագիրները, ինչպէս «Այլընտրանք», «Փոփոխութիւն», «Էութիւն առանց ըլլալու» եւայլն, ուր փորձած էր խտացնել այլընտրանքային տանջանքները, ճակատագրայնութիւնը, փոփոխութեան արմատի պրպտումները, եղած ու չեղած նշանաբանները, հակադիր էութիւնները եւայլն, որոնք պահուած էին խիտ եւ նուրբ պատկերներու ետին, երբեմն նոյնիսկ խեղթուած իրարայաջորդ ծանրախոհ բառերու տակ, որոնք թոյլ չէին տար միտքի ու զգացողութեան յստակ բացայայտման:

Մինչ Արեանի ընտրած կտորները կը բնորոշուէին ազատ ու համարձակ, միտքը չսանձող՝ երբեմն նոյնիսկ առօրէական բառերու օգտագործմամբ, որուն լեզուն (ինչպէս ինք կ’ըսէ) «քաղաքին մայթերէն կ՛առնէ իր սնունդը յաւիտենական», ուր տարբեր գաղափարներն ու զգացումները տող առ տող իրար կը յաջորդեն արտայայտելով բանաստեղծի միտքը, ցաւը, պորթկումը, ըմբոստութիւնը, երազները, ներկայացուած հաճելի համադրականութեամբ: Արեանի գործերու մէջ յստակ կ՛երեւար իր ապրած միջավայրի եւ կեանքի արտացոլանքը, անոր անձնային, քաղաքական, պաշտամունքային եւ զգացմունքային բոլոր շերտերով:

Արեան բացատրելով շատ մը ընթերցողներու կամ գրաքննադատներու կողմէ հնչող այն հարց, թէ ինչո՛ւ իր գործերուն մէջ յաճախ կը յիշուին Դամասկոսը, Կազան կամ Երուսաղմը մեկնաբանեց, որ այս թեմաները շատ աւելի իրական են ու ներկայ՝ քան 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան թեման, որու անուղղակի կրողն է ինք, մինչ պաղեստինեան դատը Պէյրութ անցուցած իր մանկութեան օրերուն՝ անընդհատ հալածած է իր հոգին, հետեւաբար անոր բոլոր հասկացութիւնները կամայ ակամայ կ’երեւան իր բանաստեղծութեան մէջ:

Արեանի մօտ շատ զգալի է ընդվզումն ու յեղափոխական ոգին, որ չունի ներփողելու կամ նահատակի յիշատակ երգելու միտում, այլ ախտերու եւ վէրքերու մատնանշում: Ան կը փառաբանէ «հոգիէն ներս եւ ոչ թէ խճողուած տաճառին մէջ ապրող Աստծուն», կ’ողբայ ապերախտ Սփիւռքն ու հերոսներ չքացնող Հայաստանը, անհայրենիք հայու կեանքը, որ «Հայաստանի ճանապարհը կը գծէ երազի պատերուն վրայ»: Գրողի «մինակ ու ցուրտ գիշերներուն» միակ ապաւէնը կը հանդիսանայ Սէրը, իսկ «որբ օրերու հայրենիքը»՝ լեզուն:

Երեկոյի աւարտին բանաստեղծ Արտեմ Յարութիւնեան բարձր գնահատելով զոյգ բանաստեղծներու կատարումները, ողջունեց անոնց ելոյթները եւ յայտնեց իր ուրախութիւնը՝ Հայ գրականութեան արեան մէջ նոր բանաստեղծներ ներառկելու կապակցութեամբ:

Յարութիւնեան իր խօսքի մէջ նշեց, որ թէ՛ Սագոն եւ թէ Տիգրանը շատ զգայուն են, անոնք լեզուի անցուդարձին կը նային հեռադիտակով, որ աւելի հեռու կը տանի անոնց, լեզուական հենքի տակ ունենալով իրենց Հայրենիքի պատկերը, որովհետեւ անոնք հակադրութեան մէջ կը տեսնեն իրենց կեանքը, մերթ այստեղ, մերթ այնտեղ, ներս-դուրս, երկու աշխարհներու միջեւ եւ խօսքը ուղղելով բանաստեղծներուն ըսաւ. «Այսպիսին է աշխարհի ընթացքը, դուք ոչինչ ունիք բացի «վաղը» ըսելէ, գրելը արդէն «վաղը» ըսելն է եւ ձեր մէջ եղած գրական ուժը ձեզ հոն կը տանի, շատ բանաստեղծական մուտքեր դուք արդէն մտած էք եւ այդ մուտքը կրնամ ըսել, հակառակ Սագոյի ընտրած առաջին գիրքի վերնագիրին, որ «Տարտամ տողեր» կը կոչուի՝ այնքան ալ տարտամ չէ»:

Այնուհետեւ ան համեմատելով երկու բանաստեղծներու ոճը նշեց, որ Արեանի մօտ երեւոյթները աւելի բազմապատկուած են, հիւթեղացած եւ պայթեցնող, իսկ Գաբոյեանի կտորները աւելի ամփոփուած եւ առածի ու պատկերի միջուկը փորող են: Ան նաեւ նկատել տուաւ, որ երկու տաղանդաւոր բանաստեղծներուն մօտ ալ, ոճային տարբեր երանգներու տակ տագնապը, «տագնապիզմը» խորապէս ներկայ է՝ աւելցնելով. «Անոնք իրողականութիւնը առաջնային չունենալով, Հայաստանի հողը չկոխկռտելով, ստեղծած են նոր հող մը, իրենց տարածքներուն վրայ, յաւերժօրէն ասեղնագործելով իրենց հայ հոգու նախշը, իմաստութիւնը, պիպլիական ճիչը, ուղղուած մարդկային ըլլալու եւ ամէն տեսակի խոցելի երեւոյթներու հակադրուելու»:

Նշենք, որ Տիգրան Գաբոյեան ցարդ ունի տպագրուած բանաստեղծական երկու հատորներ՝ «Դէպի երկինք արձակուած նետ» (1995 թ.) եւ «Անմաս» (2002 թ.): Սագօ Արեան նոյնպէս ունի երկու բանաստեղծական ժողովածուներ՝ «Տարտամ Տողեր» (1997 թ.), «Կանայի Հարասանիքը» (2000 թ.), ինչպէս նաեւ երրորդ գիրք մը, որ պատրաստ է սակայն դեռ չէ տպագրուած եւ կը կոչուի «Թափուր Պարտէզ»: Անոնք ունին նաեւ հայրենի եւ սփիւռքեան գրական թերթերու եւ ամսագիրերու մէջ տպագրուած բանաստեղծութիւններ:

Ներկայ Մը

spot_img

ՆՄԱՆ ՆԻՒԹԵՐ

spot_img
spot_img

ՎԵՐՋԻՆ ՅԱՒԵԼՈՒՄՆԵՐ

spot_img

Զօրակցիր Զարթօնք Օրաթերթին