Շաբաթ, 20. 07. 2024

spot_img

Հայկազունեաց Անաղարտութիւն

(Վերադարձէ՛ք Ակունքներ)

ԿՈՐԻՒՆ Լ. ՔԷՀԵԱՅԵԱՆ

Հիմնուելով բազմակարծութեան մեր հաւատամքին վրայ՝ տեղ կու տանք սոյն յօդուածին, որուն հեղինակը, հայկական դիցաբանութեան վրայ հիմնուած, կ’անդրադառնայ կրօնափիլիսոփայական նիւթի մը՝ իր անձնական դիտանկիւնէն:

«Խմբ.»

Հայ առաքելական եկեղեցին Յիսուս Քրիստոսի Սուրբ ծննդեան տօնը կը նշէ Յունուար 6-ին, իսկ կաթողիկէ եկեղեցին՝ Դեկտեմբեր 25-ին: Մինչեւ չորրորդ դար երկիր մոլորակի բոլոր քրիստոնեաները Սուրբ Ծնունդը կը նշէին Յունուար 6-ին: Հռոմի Կոստանդիանոս Ա. Մեծ կայսրի (272 – 337, 312 թուականէն կայսր) օրօք եւ մասնաւորապէս 313 թուականի Փետրուարին հրապարակուած՝ Միլանի հրովարտակով, քրիստոնէութիւնը դարձաւ համազօր կրօնք Հռոմէական կայսրութենէն ներս եւ կասեցուեցան հալածանքները քրիստոնեաներուն նկատմամբ, այնուհանդերձ,  հռոմէացիք շարունակեցին  հեթանոսական տօները նշել…: Յատկապէս Դեկտեմpեր 25-ին մեծ շուքով կը նշուէր արեւի պաշտամունքին նուիրուած տօնը: Հեթանոսական աւանդոյթները խափանելու միտումով՝ 336 թուականին Հռոմի եկեղեցին Դեկտեմpեր 25-ը պաշտօնապէս հռչակեց Յիսուս Քրիստոսի ծննդեան օր {հին հռոմէացւոց եպիսկոպոսաց ցուցակին մէջ (336-354 թ.թ.) կը գտնենք հետեւեալ գրառումը. «25 Dec.: natus Christus in Betleem Judeae», այսինքն՝ «Քրիստոս ծնած է Բեթղեհէմի մէջ Դեկտեմբեր 25-ին»}՝ իսկ Յունուար 6-ը մնաց որպէս Տիրոջ Աստուածայայտնութեան եւ Մկրտութեան օր: Սոյն տօնական օրը հետագային տարածուեցաւ Ասորիքի եւ ողջ արեւելքի մէջ. միայն Հայ առաքելական եկեղեցին հաւատարիմ մնալով հնագոյն աւանդոյթներուն եւ աւետարանական հաշուարկներուն՝ առ այսօր Յունուար 6-ին կը նշէ Յիսուս Քրիստոսի Ծննդեան եւ Աստուածայայտնութեան տօները, որ Յիսուսի ծննդեան եւ մկրտութեան յիշատակումն է: Իսկ ռուսական, երուսաղէմեան, սերպեան, վրացական ուղղափառ եկեղեցիները, ինչպէս նաեւ հին արեւելեան, արեւելակաթողիկէ եկեղեցիները, Յուլեան օրացոյցի համաձայն, Սուրբ ծննդեան տօնը կը նշեն Յունուար 7-ին:

1717 տարիներու ընթացքին (բնականաբար շատ աւելի առաջ ալ) որպէս առաջին եւ առ այսօր պահպանուած քրիստոնեայ պետութեան {Եդեսիոյ թագաւորութեան (Ք.Ա. 132 թ. – Ք.Ե. 216 թ.) Աբգար Թ. թագաւորի օրօք (179-214) եւ մասնաւորապէս 207 թուականին քրիստոնէութիւն ճանչցուած է պետական կրօնք: 216 թուականին Մարկոս Աուրէլիուս Անթոնինուս Գարագալլա (188-217) կայսը կործանելով Եդեսիոյ թագաւորութիւնը՝ զայն դարձուցած է Հռոմէական նահանգ } զաւակներ այնքան քրիստոնէացանք, որ երբեմն կրօնական-հոգեւորը կամայ թէ ակամայ գերադասեցինք ազգային-պետական համաձոյլ ու զուգընթաց կերտուածքէն… եւ մեր ուղեղներէն ու ենթաուղեղներէն վանեցինք նախաքրիստոնէականն ու սեպհականը…, որ դարեր շարունակ ՀԱՅԿԱԶՈՒՆԻ (Հայկազունիներու արքայատոհմը Հայաստանի մէջ գոյատեւած է՝ Ք.Ա. 2492 Ք.Ա. 331 թուականներուն) մարդու հոգեւոր շաղախն էր երկինքի լուսոյ արարիչի եւ հողի՝ հայրենիքի միջեւ…:

Վերադառնանք դէպի Դեկտեմբեր 25, ՀԱՅՈՑ ՀԻՆ ԴԻՑԱՐԱՆ եւ մասնաւորապէս կենսատու լոյսի, մաքրութեան,  բարութեան, ճշմարտութեան, ապա եւ Արեգակի աստուած՝ ՄԻՀՐ (ըստ հայոց հին հաւատքի՝ Արեգակի սրտին մէջ կ’ապրէին 365 սուրբեր, որոնցմէ իւրաքանչիւրը տարուայ մէկ օրուայ տէրն էր եւ անոնք կը վկայակոչուէին չարը խափանելու նպատակաւ…), որ հին աշխարհին մէջ յայտնի է նաեւ Միթրա եւ Միթրաս անուններով: Միհրի պաշտամունքը ծնունդ առնելով Հայաստանի մէջ, նախ տարածուեցաւ Հին Արեւելքի երկիրներ, ապա եւ Հին Հռոմ: Քրիստոնէութիւնը նշուած տարածաշրջաններուն մէջ պաշտօնական բնոյթ ստանալէն ետք, անհրաժեշտ էր զայն յարմարեցնել տեղւոյն ժողովրդաց սովորոյթներուն եւ պաշտամունքին, որպէսզի ան աւելի դիւրաւ ընկալուէր: Հարկաւոր էր տարածուած միհրականութեան եւ քրիստոնէութեան, ինչպէս նաեւ Միհրի եւ Քրիստոսի մերձեցում: Հայերը Միհրի ծնունդը կը տօնէին Դեկտեմբեր 22-էն 25-ը: Այսօր կաթողիկէ աշխարհը Յիսուս Քրիստոսի ծնունդը կը նշէ Դեկտեմբեր 25-ին:  Աւելի ապշեցուցիչ են հետեւեալ զուգահեռները՝ Միհրը ծնած է քարայրի մէջ Դեկտեմբեր 25-ին, Յիսուսը՝ մսուրի մէջ եւ նոյն օրը: Միհրը Լուսոյ եւ բարութեան մարմնաւորողն էր՝ Յիսուսը բարութեան: Միհրը ունէր 12 աշակերտ, Յիսուսը՝ նոյնպէս: Միհրը ճաշակեց վերջին ընթրիքը, Յիսուսը՝ նոյնպէս: Միհրը գարնան յառնեց երկինք, Յիսուսը՝ նոյնպէս: Միհրի պաշտամունքի ժամանակ կը կնքուէին, քրիստոնէութեան մէջ՝ նոյնպէս: Մեհեանին մէջ անշէջ կրակ կը վառէր, եկեղեցւոյ մէջ՝ մոմ: Միհրի հոգեւորականութիւնը եօթը կարգ ունէր, եկեղեցւոյ հոգեւորականութիւնը՝ նոյնպէս…

Այսպիսով Միհր-Յիսուս զուգահեռներով կու գամ շնորհաւորելու համայն հայութեան ՆՈՐ ՏԱՐԻՆ ԵՒ ՍՈՒՐԲ ԾՆՈՒՆԴԸ՝ մաղթելով յաւիտեան միասնականութիւն եւ կողմնացոյցի սլաքի անշեղութիւն՝ ԴԷՊԻ ՀԱՅՐԵՆԻՔ-ՀԱՅԱՍՏԱՆ:

 

 

spot_img

ՆՄԱՆ ՆԻՒԹԵՐ

spot_img
spot_img

ՎԵՐՋԻՆ ՅԱՒԵԼՈՒՄՆԵՐ

spot_img

Զօրակցիր Զարթօնք Օրաթերթին