Հինգշաբթի, 25. 07. 2024

spot_img

Արցախը Նախորդ Շաբաթ

ՆՈՐԱՅՐ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

«Զարթօնք»ի Արցախի աշխատակից

Անկախ Արցախը՝ Համազգային Ջանքերու Արդիւնք

Նշուած Է Արցախի Հանրապետութեան Հռչակման 27-րդ Տարեդարձը

Աւագները կը յիշեն, անկախութեան սերունդը՝ կ’արժեւորէ: 27 տարի առաջ, 1991 թուականի Սեպտեմբեր 2-ին հռչակուեցաւ Արցախի Հանրապետութիւնը: «Այս երեք տասնամեակը ցոյց տուաւ, որ մենք չենք սխալած, ամէն ինչ ըրած ենք ժամանակին ու ճիշդ: Ես ուրախ եմ, որ այդ բոլորի վկան եղած եմ»,- կը յիշէ եւ կը գնահատէ արցախեան շարժումի աքթիվիստներէն Համլեթ Գրիգորեանը:

Արցախի Հանրապետութեան հռչակման 27-րդ տարեդարձի պաշտօնական միջոցառումներու մեկնարկը Վերածնունդի հրապարակէն տրուած է՝ միասնութեան քայլերթով: Հայաստանի ու Արցախի նախագահներու գլխաւորած երթը դէպի Ստեփանակերտի յուշահամալիրը կ’ուղղուի: Երթին  Հայաստանէն եւ Սփիւռքէն ժամանած պատուիրակութիւններն են, արտասահմանէն ժամանած բազմաթիւ հիւրերը: Քայլերթի հիմնական մասնակիցները անկախութեան սերունդի ներկայացուցիչներն են: Անոնց վստահուած է Արցախի Հանրապետութեան 27-ամեայ ընթացքը խորհրդանշող հսկայական դրօշը: Յուշահամալիր հասնելուն պէս աշխոյժ խօսակցութիւնները կը դադրին, դրօշը կը խոնարհի: Ձեռքբերումները կորուստներու գնով ապահովուած են: Հայկական երկու Հանրապետութիւններու ղեկավարներու անունով ծաղկեպսակներ կը դրուին:

Իսկ Եղբայրական գերեզմանոցին մէջ ընդհանուր ցաւը կ’անձնաւորուի, դէմք ու յիշողութիւն կը ստանայ: Ոեւէ մէկը չէ մոռցուած: Նախագահները կը մօտենան շիրմաքար առ շիրմաքար: Վերջին շիրմաքարին առանձին ակնածանքով ծաղիկներ կը խոնարհեցնեն. այստեղ կը հանգչի Արցախի Գերագոյն խորհուրդի առաջին նախագահ Արթուր Մկրտչեանը: Արմէն Սարգսեանը, որ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի պաշտօնին առաջին անգամ Սեպտեմբեր 2-ի տօներուն կը մասնակցի, կը խոստովանի՝ կորուստներու պատճառած տխրութենէն աւելի հպարտութեան զգացում ունի: «Ցաւը մեծ է, բայց կ’ուզեմ իմ խօսքս աւարտել ուրախութեամբ, վստահութեամբ, որ մեր տղաները իրենց կեանքը ի զուր չեն տուած: Տուած են, որպէսզի այս երկիրը դառնայ աւելի հզօր, որպէսզի ամբողջ հայ ժողովուրդը կարողանայ կառուցել իր հպարտ, ուժեղ, հզօր հայրենիքը»,- ընդգծած է ՀՀ նախագահ Արմէն Սարգսեանը:

Զինուորականները իրենց գործը գնահատելու համար շնորհակալ են, բայց դեռ ընելիքներ ալ կը տեսնեն: «Համոզուած եմ: Իւրաքանչիւր հայ պէտք է մտածէ, որ մեր երկրի սահմանները պէտք է հասնին մեր պատմական սահմաններուն: Սա է գաղափարը, եւ այսօր կը նշենք այդ գաղափարին ուղղուած քայլերէն մէկուն 27-րդ տարեդարձը: Այսքանը: Պատիւ ունիմ»,- կ’ըսէ ՀՀ ԶՈւ գլխաւոր հրամանատարակազմի պետի տեղակալ Անդրանիկ Մակարեանը:

Ընելիքներու մասին քննարկումները հայկական երկու պետութիւններու պատասխանատուներուն մասնակցութեամբ Արցախի նախագահի նստավայրին մէջ կայացած են: Բակօ Սահակեանը հիւրընկալած է Արմէն Սարգսեանը, ապա մասնակցած Հայաստանի եւ Արցախի կառավարութեան ներկայացուցիչներու աշխատանքային հանդիպումին: Իսկ Արմէն Գրիգորեանը տօնին առթիւ այցը օգտագործած է՝ անվտանգութեան ոլորտին մէջ վիճակն ու ընելիքները Բակօ Սահակեանի հետ անգամ մը եւս քննարկելու համար: «Առիթը օգտագործած ենք նախագահի հետ քննարկելու այն խնդիրները, զորս ունինք անվտանգութեան ոլորտին մէջ: Նաեւ խօսած ենք այն ճանապարհներուն, այն լուծումներուն մասին, որոնք աւելի կը զարգացնեն մեր անվտանգութեան համակարգը»,- փակագիծերը չի բանար ՀՀ անվտանգութեան խորհուրդի քարտուղար Արմէն Գրիգորեանը:

Նոյն պահուն, Ստեփանակերտի մէջ տօնական ծրագիրը կը շարունակուի: Համերգներ, ցուցահանդէսներ, մարզական միջոցառումներ կազմակերպուած են Արցախի մայրաքաղաքի ամբողջ տարածքին: Ով որ կրնայ՝ կը մասնակցի, ով որ չի կրնար՝ կը սորվեցնէ, տեղնուտեղը: Տօնական միջոցառումներուն իրենց մասնակցութիւնը ունեցած են նաեւ ՀՀ-էն ժամանած մշակութային խումբերը:

Օրուան աւարտին, բոլորը կը հաւաքուին այնտեղ, ուրկէ ոչ միայն տօնական միջոցառումներու, այլեւ Արցախեան շարժումի մեկնարկը տրուած է: Հայաստանեան եւ արցախեան արուեստագէտներու մասնակցութեամբ՝ տօնական համերգը կայացած է Ստեփանակերտի Վերածնունդի հրապարակին մէջ եւ աւարտած շքեղ հրավառութեամբ:

 

Մտորումներ՝ Սեպտեմբեր 2-ի Եւ Սեպտեմբեր 21-ի Միջեւ

Ինչպէս Սեպտեմբեր 2-ին Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ, այնպէս ալ Սեպտեմբեր 21-ին Արցախի մէջ տօնական միջոցառումները այնքան ալ շատ չեն: Զարմանալի կը թուի, այդպէս չէ՞: Բայց առաջին հայեացքէն անհասկնալի այս երեւոյթը բաւական երիտասարդ պատմական արմատներ ունի. յատկապէս աւագ սերունդը, որ ականատես եղած է 1990-ականներու զարգացումներուն, յիշողութիւնը քիչ մը փորփրելով ինքն ալ կը գտնէ պատասխանները: Արցախեան շարժումը սկսաւ «Միացում» կարգախօսով: 1988-ի Փետրուարին շարժումի հրապարակային փուլը սկսաւ: Պահանջը, որ մինչ այդ կար պահանջագիրերուն, դիմումներուն մէջ, դարձաւ հրապարակ դուրս եկած հարիւր-հազարաւոր ցուցարարներու սեփականութիւնը: Եթէ հաշուի առնենք, որ այդ պահանջագիրերուն տակ առնուազն 90 հազար մարդ ստորագրած էր այդ տարիներուն, կրնանք համարել, որ Արցախի մէջ այդ թեմայով հանրաքուէ տեղի ունեցած է: Այլ խօսքով՝ Արցախի հայութիւնը իր ապագան կը պատկերացնէր միայն Հայաստանի Հանրապետութեան հետ: 1988-ի Փետրուար 20-ին ԼՂԻՄ մարզի խորհուրդի նստաշրջանն ալ պաշտօնապէս բարձրացուց արցախցիներու՝ Ազրպէյճանի կազմէ դուրս գալու եւ Հայաստանին միանալու պահանջը: Աւելորդ է ըսել, որ արցախահայութեան այս ձգտումը ամբողջ խորութեամբ կ’ընկալուէր Խորհրդային Հայաստանի մէջ: Սակայն հետագայ երկու տարին Արցախի մէջ եւ Արցախի շուրջ իրավիճակը շատ փոխուած է: «Միացում» կարգախօսը աստիճանաբար փոխարինուեցաւ անկախութեան գաղափարով: Ուստի, եղաւ այնպէս, որ Արցախի Հանրապետութիւնը հռչակուեցաւ 1991-ի Սեպտեմբեր 2-ին, իսկ նոյն թուականի Սեպտեմբեր 21-ին ՀՀ-ի մէջ անկախութեան հանրաքուէն կայացաւ՝ համաժողովրդական քուէարկութեամբ հաստատելով 1990-ի Օգոստոսին ընդունուած անկախութեան հռչակագիրը: Ո՞վ կամ ովքե՞ր էին մեղաւոր անոր համար, լա՞ւ է ատիկա, թէ վատ՝ հարցի միւս կողմն է: 27 տարի անց այդ հարցի մասին դեռ տարբեր կարծիքեր կը շրջանառուին: Փաստը այն է, որ այսօր երկու տօն ունինք՝ Սեպտեմբեր 2-ը եւ Սեպտեմբեր 21-ը: Երկու պարագաներուն ալ կան փոխադարձ նեղացածութեան որոշ տրամադրութիւններ: Տօնի առթիւ իրար շնորհաւորելով՝ ՀՀ եւ Արցախ ապրող իմ ընկերներէս շատերը յաճախ կէս կատակ-կէս լուրջ կ’անդրադառնան հարցին, թէ ո՞ւր մնաց «ՄԻԱՑՈՒՄ»-ը: Միայն այդ պարզ հարցադրումը ցոյց կու տայ, որ շարքային հայը դեռ հարցեր ունի եւ որոշ պարագաներու փորձ կը կատարուի այդ հարցերուն պատասխանելու փոխարէն հայութեան տարբեր հատուածներուն միջեւ բաժանարարներ գծել՝ հայաստանցի-ղարաբաղցի պիտակաւորումներով: Օրուան գերխնդիրը թէ՛ Սեպտեմբեր 2-ին, թէ՛ Սեպտեմբեր 21-ին պէտք է ըլլայ այն, որ անցած ուղին եւ կատարուած ընտրութիւնը հաւաքական հայութեան հասկնալի եւ հիմնաւոր ներկայացուի, որպէսզի ոեւէ հայու մօտ տարակուսանք չմնայ՝ ինչո՛ւ այսօր ունինք առանձին-առանձին Հայաստանի Հանրապետութիւն եւ Արցախի Հանրապետութիւն եւ ապա, թէ ի՛նչ է մեր համազգային նպատակը, ձգտումի կէտը: Սա խնդիր է, որուն մասին պէտք է խօսիլ ոչ միայն տօնական օրերուն: Իսկ տօնական օրերուն, ըլլայ այդ Սեպտեմբեր 2-ը, թէ Սեպտեմբեր 21-ը, հայը հայուն միայն շնորհաւորել կրնայ, վստահ, որ եթէ Արցախը հայութեան ճակատն է, ապա Հայաստանի Հանրապետութիւնը թիկունքն է, Սփիւռքն ալ՝ ձեռքերը ամէնուր: Յարատեւութեան գաղտնիքը ակներեւ է, ճակատը պէտք է անխոցելի ըլլայ, թիկունքը՝ ամուր, ձեռքերը՝ ամենահաս: Իսկ եթէ Միացեալ Հայաստանի կառուցման ճամբուն վրայ վաղն ալ առանձին Ջաւախքի կամ Վանի անկախութեան տօն ունենանք, հաստատ կ’ըսեմ, որ չարժէ նեղսրտիլ:

Ազատագրուած Հայրենիքի Մէջ Տնկուած Այգին Արդէն Պտուղ Կու Տայ

Արիւնով ազատագրուած հողը կը շէննայ քրտինքով: Սա է հայրենիքը սիրելու եւ այստեղ արմատներ ձգելու միակ ուղին: Քիարունցներու ընտանիքը հաւատքով հաստատուած է Քաշաթաղի շրջանը: Հակառակ բոլոր դժուարութիւններուն՝ վերաբնակիչ ընտանիքը արդէն քսաներեք տարիէ կ’ապրի Մոշաթաղ: Այսօր ալ կը շարունակեն հայրենիքի ազատագրուած հատուածը շէնցնել՝ ամէն օր քար մը աւելցնելով իրենց պատին, վստահ, որ անով կ’ամրապնդեն նաեւ հայրենիքի սահմանը:

         Արմէն Քիարունցը աշխատանքի ծրագիր չունի: Իրեն համար աշխատանքային օրը կը սկսի արեւածագին հետ եւ կը շարունակուի մինչեւ ուշ գիշեր: Այդպէս՝ գարունը բացուելու հետ: Իսկ աշնան հետ հողի մշակը ի մի կը բերէ տարուան չարչարանքի արդիւնքը: Կ’ըսէ, որ մեղուները այս տարի անգործունակ էին. մէկ փեթակէն մինչեւ 50 քիլոկրամ մեղր ստանալու յոյս ունէր: Փոխարէնը ստացած է 12 քիլոկրամ: Բայց ասիկա ալ ձեռքբերում է, եւ դժգոհ չէ մեղուաբոյծը: «Դե՜հ, տարին այնքան ալ յաջող չէր: Յունիսին ալ անձրեւներ շատ եղան, մեղուն չկարողացաւ լաւ աշխատիլ»,- իրավիճակը կը բնութագրէ Արմէն Քիարունցը: Մեղուապահութիւնը իր զբաղումներէն միայն մէկն է: Արմէնը նաեւ մանկավարժ է, այգեգործ, բանջարաբոյծ, անասնապահ:  Մոշաթաղի միջնակարգ դպրոցը ֆիզիքական մշակոյթ կը դասաւանդէ: Քաշաթաղի շրջանի այս գիւղը հաստատուած է 1995 թուականին՝ հրադադարը կնքելէ մօտ մէկ տարի անց: Արիւնով ազատագրուած հողը սեփական քրտինքով շէնցնելու համոզումը այս տարիներուն ընթացքին Արմէնին չէ լքած: Համայնքին մէջ գաղափարակիցներ շատ ունի, անոր համար ալ բարեկեցիկ է իրենց վիճակը: «Այդպիսի տուն չկայ գիւղին մէջ, որ ըսեն՝ չենք աշխատիր, թող մեզի օգնեն: Շատերը մեղուաբուծութեամբ կը զբաղին»,- կը պատմէ Արմէնը:      Հասցուցած է ազատագրուած հայրենիքին մէջ տուն կառուցել, որդի ունենալ եւ ծառ տնկել: Սեփական ձեռքերով տնկած այգիին մէջ այսօր հպարտօրէն կը քալէ: Եկամուտ ստանալէ բացի՝ սա նաեւ հաճելի զբաղում է: Հողին հետ պէտք է խօսիլ եւ հասկնալ հողի լեզուն: «Անցած տարի բերքը շատ չէր, այս տարի ալ՝ այնքան չէ, բայց կայ, փառք Տիրոջ: Յաջորդ տարուընէ այգին կը սկսի լաւ բերք տալ»,- լաւատես է վերաբնակիչ-այգեգործը:

Կատարած աշխատանքին արդիւնքներէն Արմէն Քիարունցը դժգոհ չէ: Իր խօսքերով՝ պէտք է ուսումնասիրել գործը, որպէսզի ջանքերն ու սպասելինքները արդիւնք տան: Սեփական փորձէն գիտէ, որ պէտք չէ բաւարարուիլ գիւղատնտեսական մէկ ճիւղով: Ճիշդ աշխատելու պարագային կարելի է յաջողիլ բոլոր ոլորտներուն մէջ հաւասարապէս: «Գիւղին մէջ հիմնականօրէն բոլորն ալ այդպէս կը վարուին՝ քիչ-քիչ՝ ամէն ինչէն,- կ’ըսէ Արմէնը:- Եւ այդ մէկը, յիրաւի, կ’արդարացուի, որովհետեւ կը պատահի, որ մեղուն լաւ չ’աշխատիր, ուստի այգին լաւ բերք կու տայ, իսկ երբ այգին լաւ չէ, անասնապահութիւնը օգնութեան կը հասնի»:

         Քիարունցներու ընտանիքին մէջ չեն մտահոգուիր, թէ գիւղը մայրաքաղաքէն կամ շրջանային կեդրոնէն հեռու է: Ատիկա մեծ խոչընդոտ չէ աշխատիլ կամ սորվիլ ցանկացողներուն համար: Մոշաթաղ ապրելով՝ Արմէնի երեխաները ստացած են որակեալ կրթութիւն. որդին ուսումը կը շարունակէ արտասհամանի մէջ: Իսկ դստեր որդիները ամէն տարի կ’այցելեն Մոշաթաղ: Մեղրաքամը երեխաներուն սիրած զբաղումն է: «Մեղուապահը միայն մէկ խնդիր ունի. չկայ կազմակերպութիւն մը, որ միանգամայն ամբողջ մեղրը գնէ: Մենք ենք, որ մեզի համար շուկաներ կը փնտռենք: Բայց, ինչ որ է, արդէն այդ հարցին մէջ ալ հմտացած ենք»,- կը ժպտի մոշաթաղցի վերաբնակիչ-ուսուցիչ-այգեգործ-մեղուապահը: Համոզուած է, որ որակեալ ապրանքը միշտ ալ պահանջարկ ունի:

Ստեփանակերտ

spot_img

ՆՄԱՆ ՆԻՒԹԵՐ

spot_img
spot_img

ՎԵՐՋԻՆ ՅԱՒԵԼՈՒՄՆԵՐ

spot_img

Զօրակցիր Զարթօնք Օրաթերթին