«ԶԱՐԹՕՆՔ», ԼԻԲԱՆԱՆ – Աշխատանքային այցով Փարիզ գտնուող Հայաստանի վարչապետի պաշտօնակատար Նիկոլ Փաշինեան երէկ մասնակցած է «Փարիզի խաղաղութեան համաժողովի» աշխատանքներուն: Համաժողովը տեղի կ’ունենայ Առաջին աշխարհամարտին կնքուած զինադադարի 100ամեակին նուիրուած միջոցառումներու ծիրէն ներս:
Համաժողովը բացուած է «Փարիզի խաղաղութեան համաժողովի» ղեկավար կոմիտէի փոխնախագահ Թրիշա Շեթթիի եւ Ֆրանսայի Հանրապետութեան նախագահ Էմանուէլ Մաքրոնի ողջոյնի խօսքերով: Այնուհետեւ ելոյթ ունեցած են Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութեան վարչապետ Անկելա Մերքելը եւ Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան գլխաւոր քարտուղար Անթոնիօ Կութերեշը:
Ինչպէս կը փոխանցէ «Արմէնփրես»ը, ՀՀ կառավարութեան տեղեկատուութեան եւ հասարակայնութեան հետ կապերու վարչութենէն կը տեղեկացնեն, որ ՀՀ վարչապետի պաշտօնակատար Նիկոլ Փաշինեան «Փարիզի խաղաղութեան համաժողովի» ծիրէն ներս հանդէս եկած է ելոյթով, ուր մասնաւորապէս նշած է.
«Պետութիւնների եւ կառավարութիւնների յարգարժան ղեկավարներ
Տիկնայք եւ պարոնայք
Մենք այստեղ ենք հաւաքուել` նշելու Առաջին համաշխարհային պատերազմի աւարտի 100ամեակը: Սա բացառիկ նշանակութիւն ունեցող միջոցառում է, որ կոչուած է ոգեկոչելու մեր հաւաքական յիշողութիւնը եւ արտայայտելու խաղաղութեան մեր ընդհանուր ուղերձը:
Այսօր մենք` որպէս այդ պատերազմի մասնակից ազգերի առաջնորդներ, առաջին հերթին պէտք է խօսենք Առաջին համաշխարհային պատերազմի դասերի մասին:
Երբ մի պետութիւն պատերազմ է մղում կամ փորձում է իր խնդիրները լուծել ռազմական ճանապարհով, ուրեմն նա հաւատում է իր ուժերին եւ յաղթանակին: Այդուհանդերձ, Առաջին համաշխարհային պատերազմը համամոլորակային ողբերգութիւն էր դրանում ներգրաւուած բոլոր ժողովուրդների համար, եւ ի վերջոյ յանգեցրեց այն յղացած պետութիւնների քայքայմանը:
Կայ համոզմունք, որ աշխարհաքաղաքական եւ ռազմական տեսանկիւնից պատերազմներում միշտ լինում են յաղթողներ եւ պարտուողներ: Սակայն, մարդկային տեսանկիւնից, ոչ ոք չի յաղթում: Պատերազմները բերում են միմիայն կորուստ, տառապանք եւ աւերածութիւններ:
Եւ չնայած մեր միասնական ջանքերին եւ նախորդ սխալներից սովորելու կոչերին, այդ դասերը հեշտութեամբ մոռացուում են:
Թէեւ հարիւր տարի առաջ մարդկութիւնը հասկացաւ զանգուածային ոչնչացման զէնքն արգելելու անհրաժեշտութիւնը, ցաւօք, դա չխոչընդոտեց նոր զինատեսակների ստեղծմանը:
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Անտանտի տէրութիւններն առաջին անգամ գործածեցին «մարդկութեան եւ քաղաքակրթութեան դէմ յանցագործութիւն» սահմանումը` այսպիսով դատապարտելով Օսմանեան իշխանութիւններին 1.5 միլիոն հայերի ոչնչացման համար: Հետագայում այդ ահաւոր յանցագործութիւնը պէտք է կոչուէր 20րդ դարի առաջին ցեղասպանութիւն:
Այնուամենայնիւ, ընդամէնը մի քանի տասնամեակ անց մարդկութիւնն ականատեսը եղաւ Հոլոքոսթին, Քամպոճայի, Ռուանտայի ցեղասպանութիւններին, քրիստոնեաների եւ եզդիների ցեղասպանութիւններին Մերձաւոր Արեւելքում, Ռոհինճա ժողովրդի դէմ գործադրուած բռնութիւններին:
Պատերազմի դասերից էր ժողովուրդների ինքնորոշման իրաւունքի ձեւակերպումը Վիլսոնեան յայտնի 14 կէտերում: Այնուհետեւ այն ընդգրկուեց ՄԱԿի կանոնադրութեան մէջ, Հելսինքիի եզրափակիչ ակտում եւ հիմք դարձաւ ժամանակակից երկրների շուրջ կէսի անկախութեան համար:
Առաջին աշխարհամարտի արդիւնքում աշխարհի ժողովուրդներն օրէնքի ուժով հաստատեցին ազատ կամքի դրսեւորմամբ սեփական ճակատագիրը տնօրինելու իրենց իրաւունքը: Այստեղ` Ֆրանսիայում, հարկ եմ համարում ընդգծել, որ ընդամէնը մի քանի օր առաջ Ֆրանսիան յստակօրէն վերահաստատեց իր սկզբունքային դիրքորոշումն այս հարցում. Նոր Քալետոնիայի ժողովուրդը հնարաւորութիւն ստացաւ հանրաքուէ անցկացնել: Ցաւօք, այդ իրաւունքի նկատմամբ մօտեցումն ընտրովի է:
Այդ իսկ պատճառով Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի` տասնամեակներ շարունակուող պայքարը իր ճակատագիրը տնօրինելու համար, դեռեւս չի ստացել պատշաճ իրաւական լուծում: 21րդ դարում բացարձակապէս անընդունելի է, որ ժողովրդի ինքնորոշման իրաւունքը
կիրառելու ցանկութիւնը կարող է վերածուել կենսաբանական սպառնալիքի:
Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդիւնքում ստեղծուեց Ազգերի լիկան՝ ՄԱԿի նախատիպը, որի վերջնական նպատակը խաղաղութեան հաստատումն էր:
Այնուամենայնիւ, ժամանակակից աշխարհում ծայրայեղականութեան դրսեւորումներն ահագնանում են: Վերոյիշեալ հաստատութիւնների նպատակն առաջին հերթին մարդու իրաւունքներիպաշտպանութիւնն է: Այդուհանդերձ, այսօր մենք գրեթէ ամէն օր ականատես ենք լինում մարդու հիմնարար իրաւունքի` կեանքի
իրաւունքի ոտնահարման դէպքերի:
Առաջին համաշխարհային պատերազմի աւարտից յետոյ շատերը կարծում էին, որ դա կը լինի վերջին պատերազմը: Սակայն շուտով հետեւեց Երկրորդ աշխարհամարտը: Սկսուեց պատերազմի եւ սպառազինութիւնների մրցավազքի նոր փուլ: Ցաւօք, առայսօր դրա վերջը չի տրուել: Աւելին, գնալով այն աւելի է խորանում:
Ահա թէ ինչու եմ կարեւորում այսպիսի հանդիպումները: Նրանք մեզ հնարաւորութիւն են տալիս խորհելու մեր ընդհանուր անցեալի, մարդկութեան պատմութեան մասին: Անշուշտ, մենք չենք կարող փոխել պատմութիւնը, եւ դրա կարիքն էլ չկայ: Բայց պատմութիւնը կարող է փոխել մեզ, որ մեր ապագան աւելի լաւը դառնայ:
Այդ իսկ պատճառով մենք պէտք է յիշենք Առաջին աշխարհամարտի կարեւորագոյն դասը: Որեւէ պետութիւն չի կարող իր յաջողութիւնը կառուցել ուրիշների թշուառութեան վրայ, ոչ ոք չի կարող ազատութիւն ձեռք բերել ուրիշների ստրկութեան հաշուին:
Առաջին համաշխարհային պատերազմին վերջ տրուեց հարիւր տարի առաջ: Եւ սա հիանալի առիթ է մտածելու պատերազմներից զերծ խաղաղութեան դարաշրջանի մասին:
Ես հաւատում եմ, որ այստեղ՝ Փարիզում հաւաքուած առաջնորդները կը կարողանան հասնել այդ նպատակին: Եւ դա կը լինի յարգանքի լաւագոյն տուրքը՝ մատուցուած նախորդ դարի անմեղ զոհերին»:
Ելոյթէն ետք Նիկոլ Փաշինեան խորհրդանշական գիրք յանձնած է «Խաղաղութեան գրադարանին»` պատմաբան Հայկ Դեմոյեանի «Հայոց ցեղասպանութեան լուսաբանումը համաշխարհային մամուլի առաջին էջերին» պատկերազարդ գիրքը:
«Փարիզի խաղաղութեան համաժողովի» քննարկման թեմաներն են՝ խաղաղութիւն եւ անվտանգութիւն, շրջակայ միջավայրի պաշտպանութիւն, զարգացում եւ ներառական տնտեսութիւն:
