Թուրքիոյ Իզմիր նահանգի Պասմանէ շրջանի պատմամշակութային հարստութիւնը` Ք.ա. 4-րդ դարով թուագրուող Զմիւռնիոյ ագորան (հին յունական քաղաքներու հրապարակները, ուր տեղի կ՛ունենային ժողովներ), պատմական շուկան, յունական տուները, սինագոգները (ժողովատուն), հայկական եւ յունական եկեղեցիները մատնուած են անտէրութեան:
Ermenihaber.am–ը վկայակոչելով թրքական «Էվրենսէլ» («Evrensel») լրատուական կայքը կը յայտնէ, թէ Պասմանէ շրջանին մէջ առկայ պատմամշակութային հարստութիւնը աստիճանաբար կ’անհետանայ:
Այդ հարստութեան մէկ մասը կը կազմէ 1863 թուականին կառուցուած հայկական Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին` իրեն կից կառոյցներով` Սուրբ Մեսրոպ արական դպրոցը եւ Սուրբ Հռիփսիմէ օրիորդաց դպրոցը:
Կը նշուի, որ մինչեւ 1915 թուականը, երբ հայ համայնքը զգալիօրէն նուազեցաւ, եկեղեցին եղաւ իզմիրցի հայերուն կարեւոր կեդրոններէն մէկը: 1922-ին բռնկած մեծ հրդեհէն փրկուելու համար հայերը պատսպարուեցան Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցւոյ մէջ:
