Հինգշաբթի, 29. 09. 2022

Հաճելի Յիշատակներ

Նուիրուած՝ Մեթր Գասպար Տէրտէրեանի Ծննդեան 88ամեակին (ԶԱՐԹՕՆՔի Յատուկ Թիւ)

ՆԵՐՍԷՍ ՊԱՊԱՅԵԱՆ

Ոմանց համար ծայրայեղ գաղափարապաշտ մըն էր ան, իսկ ուրիշներու սահմանումով սկզբունքի տէր եւ անբասիր առաքեալը երէկուան պարտուած գաղափարախօսութեան մը:

Գասպար Տէրտէրեանը արդարեւ հայ ժողովրդն ու հայրենիքը ընդունած էր իբրեւ երկու սրբութիւններ: Սակայն մայր Հայաստանի գոյութեան, ապահովութեան եւ բարգաւաճման միակ երաշխիքը կը գտներ Մոսկուայի մէջ: Իր սերնդակիցներուն մէջ գոյութիւն ունէին հոյլ մը հայ մտաւորականներ եւ հասարակական գործիչներ, որոնք բաժանորդագրուած էին այս դպրոցին: Նման անձնաւորութիւններ իրենց հարած քաղաքական միջազգայնական սկզբունքներէն թելադրուած՝ Քրեմլինի կողմէ առնուած որեւէ որոշում, որքան որ ալ կործանարար հետեւանքներ ունեցած էին Հայաստանի համար, կ՛ընդունէին որպէս կրօնք:

Գասպարը էր եւ մնաց սովետասէր-հայրենասէր: Իր ետին թողած յօդուածներու հարուստ ժառանգութեան մէջ, միշտ խնդրական պատմական տուեալներով փորձած էր փաստարկել թէ Ռուսիան՝ սովետականացումէն առաջ, սովետական վարչակարգի ընթացքին եւ այսօր ալ՝ Փութինեան իշխանութեան օրօք, մնացած է Հայաստանի կողքին: Պատմական իրողութիւններ մեծապէս վիճելի կը դարձնեն այս տեսութիւնը: Լաւագոյն ապացոյցը՝ արցախեան վերջին պատերազմին Մոսկուայի որդեգրած պատեհապաշտ դիրքորոշումն է անշուշտ:

Գասպարը չէր կրնար ընդունիլ թէ քաղաքականութեան մէջ, ազգերու միջեւ յարաբերութեանց մէջ չկան մնայուն բարեկամներ եւ չկան մնայուն թշնամիներ. այլ մնայուն շահեր միայն:

Վաղ պատանեկութեանս տարիներուն, Գասպար Տէրտէրեանը կեանքէն աւելի մեծ մէկն էր: Քաջ կը յիշեմ 1958-ի քաղաքացիական խլրտումներու շրջանին, Պէյրութի Պասթա թաղամասին մէջ ընդդիմադիրներու ռատիոկայանէն արաբերէն լեզուով հաղորդումներ կը կատարուէր, որուն առընթեր՝ կէս ժամ տրամադրուած էր հայերէն լեզուով յայտագրի մը: «Հոս ձայնն է արաբականութեան, ձայնը արաբական ազգայնականութեան», այս յանկերգով ընթացք կ՛առնէին առօրեայ հաղորդումները որոնց կը հետեւէինք մեծ զգուշութեամբ, որովհետեւ, մեր բնակած շրջանը հակադրուած էր ընդդիմադրութեան:

Յամառ շշուկներու ականջալուր կ՛ըլլայինք թէ առնական հաստատ շեշտով անթերի արաբական լեզուով եւ առոգանութեամբ այդ խօսուն հաղորդումներուն հեղինակն ու խօսնակը նոյն ինքն Մեթր Գասպար Տէրտէրեանն էր:

Տխուր օրեր էին անշուշտ, ընդհանրապէս Լիբանանի, սակայն մասնաւորաբար՝ հայ համայնքին համար: Եղբայրասպան հակամարտութեան զոհ գացին աւելի քան հարիւր հայ երիտասարդներ: Դժբախտութեան այս ճիրաններէն սակայն դուրս եկաւ դրական զարգացումը: Մինչեւ այս աղիտալի թուականը, հայկական իրականութեան մէջ, միայն մէկ կուսակցութիւն կար, որ բռնարարքներու կը դիմէր՝ անպատիժ լռութեան դատապարտելու իր հակառակորդները: Կողմերու միջեւ ուժերու հաւասարակշռութիւն հաստատուած էր միանգամ ընդմիշտ «իրար հասկացութիւն» գոյացած էր վերջ տալու միակողմանի բռնարարքներու:

Յաջորդող տարիներուն, Ազարիէի շէնքին երկրորդ յարկը պատանեկութենէն երիտասարդութիւն թեւակոխած տարիներուս, յաճախ տեսակցութիւններ կ՛ունենայի իր հետ: Սուրճի գաւաթի կողքին, ան դիզած կ՛ըլլար գիրքեր եւ մեծ խանդավառութեամբ կը բացատրէր ինծի Մարքսիզմի «տիալեքտիկական մաթերիալիզմը»: Լաւ կը յիշեմ, երբ մէկէ  աւելի առիթներով, երբ չէի կրնար զսպել հետաքրքրութիւնս եւ հարց կու տայի թէ ինքն էր ընդդիմադրութեան խօսնակը, ան միշտ կը խուսափէր պատասխան տալէ:

Նոյնիսկ Սովետ Միութեան համայնավար վարչաձեւին անփառունակ եւ անխուսափելի փլուզումը չկրցած քանդել Գասպարին խոր համոզումը այս գաղափարախօսութեան նկատմամբ:

Գասպարը մնաց յախուռն կառչած իր դաւանանքին, իր գաղափարախօսութեան եւ սովետասէր իր դաւանանքին: Հակառակ իրեն դէմ ուղղուած ցեխարձակումներուն, ան մնաց վեհ եւ հաստատ:

ՆՄԱՆ ՆԻՒԹԵՐ

Մեկնաբանէ՛

Խնդրում ենք այստեղ մուտքագրել Ձեր մեկնաբանութիւնը։
Խնդրում ենք այստեղ մուտքագրել Ձեր անունը։

spot_img

ՎԵՐՋԻՆ ՅԱՒԵԼՈՒՄՆԵՐ

Զօրակցիր Զարթօնք Օրաթերթին