Հինգշաբթի, 25. 04. 2024

spot_img

Սարգիս Նաճարեանի Խօսքը Արտասանուած Հայր Անդրանիկ Ծ.Վ. Կռանեանի Մեծարման Հանդիսութեան

Գերյարգելի Հայր Անդրանիկ ծայրագոյն վարդապետ Կռանեան։

Մարդ մը՝ որուն կեանքը, իր իսկ ըսելով, իրեն չէ պատկանած երբեք եւ  կենսագրութենէն կը յայտնուի, որ անոր կեանքը  իրաւամբ իրեն չէ պատկանած, այլ  Եկեղեցւոյ եւ Ազգին՝ զորս դասած է ամէն բանէ վեր, եւ նուիրուած է ասոնց կողմէ հովանաւորուած  հասարակութիւններու անանձնական ծառայութեան։

Կռանեան Վարդապետ։

Մարդ մը՝ որուն անունը բազմապատկուած է միաժամանակ ուսուցիչ, դաստիարակ, իմաստասէր, աստուածաբան, դասախօս, լրագրող, խմբագիր, հրապարակագիր, թարգմանիչ, վերլուծաբան,  բանասէր, թատերագիր, բանաստեղծ, ծիսագէտ եւ այս բոլորէն առաջ եւ վեր վարդապետ ստորոգելիներով։

Հայր Անդրանիկ։

Մարդ մը՝ որուն համար ՃՇՄԱՐՏՈՒԹԻՒՆԸ գերագոյն  եւ բացարձակ արժէք է, վարքագիծի նշանաբան, պայքարի հզօրագոյն զէնք, որովհետեւ ան՝ ճշմարտութեան մէջ տեսած է Աստուած։ Ճշմարտապաշտ է։ Հետամուտ ճշմարիտի եւ հարազատի։ Հետեւաբար անհանդուրժող՝ սուտին ու կեղծիքին, անարդարութեան ու անիրաւութեան։ Ճշմարիտի հետամտութիւնը  եւ անիրաւի ու անիրականի անհանդուրժողութիւնը զինք դարձուցած են անխնայօրէն համարձակախօս, յանդուգն ու խիզախ,  մանաւանդ Եկեղեցւոյ եւ Ազգի պաշտպանութեան դիրքերուն վրայ։

Կը հաւատա՞ք, որ այսպիսի մարդ մը ըլլայ շատ համեստ ու խոնարհ այնպէս՝ ինչպիսին կ՛ըլլան անշպար եւ իսկական մեծերը։

Վստահ եմ, որ կը հաւատաք՝ եթէ ճանչցած էք Անդրանիկ Կռանեան Վարդապետը, զոր եկած ենք մեծարելու որպէս այդպիսի մեծութիւն։ Տիտղոսները զորս տուի եւ վկայութիւնը որ կատարեցի՝փաղաքշական, շահախնդրական կամ ակնկալութեամբ ըսուած խօսքեր չեն, այլ անոր մտածողութենէն, գաղափարներէն, խոկումներէն, գրութիւններէն,  դասախօսութիւններէն ու բանախօսութիւններէն, խորհրդածութիւններէն եւ բանավէճերէն, մինչեւ իսկ քարոզներէն ու մտերիմ զրոյցներէն եւ ամէնէն աւելի՝ իբրեւ իր աշակերտը, երկարամեայ մտերիմն ու գործակիցը իր հետ անցուցածս պահերէն, իր կեանքի օրինակէն քաղուած համոզումներ ու տպաւորութիւններ են։ Ուրախ եմ եւ շնորհակալ, որ զանոնք հրապարակաւ փոխանցելու առիթը կու տայ ինծի այսօր Թէքէեան Մշակութային Միութիւնը։

Վստահ եմ, որ շատ ու շատ ուրիշներ ալ, եւ հեղինակաւոր ուրիշներ, եթէ առիթը տրուէր իրենց, պիտի ուզէին յաւելեալ  վկայութիւններով  ամբողջացնել իմ գնահատականս։

Վկայութեանս ու դատողութեանս   համակարծիք են, վստահ եմ, ոչ միայն անոնք որոնք Հայր Կռանեանը ինծի չափ եւ թերեւս ինծմէ ալ աւելի մօտէն ճանչնալու, անոր հետ գործակցելու, անոր խորհուրդներէն օգտուելու, անոր հայրական մտերմութիւնը վայելելու բախտը ունեցած են, այլ զինք ճանչցած են եթէ ոչ անձամբ, այլ իր գրութիւններուն ընդմէջէն, ինչպէս Հայաստանի մէջ։ Կարդացած են Հայր  Կռանեանը, կարդացած անոր խորհրդածութիւնները, վկայութիւնները, ուսումնասիրութիւնները, յորդորները ամփոփող հատորները, գիրքերն ու գրքոյկները, որոնց մասին հարեւանցի անդրադարձ մը անգամ կատարել հնարաւոր չէ այս պահուն նման սահմանափակ վայրկեաններու մէջ։  Այսուհանդերձ պարզապէս թուենք միայն մի քանին, որոնք ամէնէն աւելի կը բնորոշեն Հայր Կռանեանի ստեղծագործական ուղին։

«Հայ Ծիսական Պաշտամունքը» լոյս տեսած 2001-ին Հայ ազգի պետականօրէն քրիստոնէացումի 1700 ամեակին առիթով  եւ որուն իբրեւ ներածական՝ երջանկայիշատակ Հայր Վարդան Աշգարեան կը յիշեցնէ միայն հայածէս Պատարագի մասին Սուրբ Յովհաննէս Պօղոս Բ․ Քահանայապետին հետեւեալ վկայութիւնը.-  «Արեւելեան ծէսերու Գոհարը»։ Ահա այդ գոհարին արժեւորումն է, որ կը կատարէ Հայր Կռանեան։

«Անապահով Օրեր»ը, զորս լիբանանահայութիւնը ապրեցաւ։  Ինչպէս կ՛ըսէ հեղինակը, այս հատորը «պրիսմակացած պատկերացումն է Լիբանանի նորագոյն ժամանակագրութեան եւ յատկապէս լիբանանեան պատերազմի առաջին տասը տարիներու հայ գաղութի ապրած արհաւիրքին, մղած գոյապայքարին եւ ցուցաբերած քաջութեան»։ Այդ օրերուն հետեւանքը այդ օրերէն աւելի զգացուեցաւ հետագային եւ մինչեւ այսօր երկարող տարիներու ընթացքին։ 1999-ին լոյս տեսած այս հատորը թարգմանուած է նաեւ արաբերէնի։

Մարդեղութեան 2000-ամեակին նուիրուած «Լուսարձակդ բաց վրաս․․․» հատորին նպատակը Աստուծմէ տրուած հոգեւոր յստակատեսութեան լոյսը յաւերժացնելու փորձ մըն է, որպէսզի  այդ  լոյսը տարածուի նաեւ գիրքը կարդացողներուն վրայ։ Այս գիրքը 2006-ին լոյս տեսած է նաեւ արեւելահայերէն եւ թարգմանուած է արաբերէնի։

«Խօսէ՛ ինծի Հայ Եկեղեցիի մասին» հատորը, որ լոյս տեսած է 2012-ին եւ տարի մը ետք արժանացած է երկրորդ տպագրութեան, ինքզինք իսկապէս քրիստոնեայ դաւանող եւ լուսաւորչեան հաւատքին հետեւորդ նկատող ամէն հայու քրիստոնէական դաստիարակութիւնն ու հաւատքը զօրացնող՝ պիտի ըսէի պատմագիրք մըն է, որ երեք մասերու բաժնուելով՝ նաե՛ւ իբրեւ քրիստոնէական եւ հայեցի դաստիարակութեան դասագիրք որդեգրուեցաւ Հայ կաթողիկէ   վարժարաններու կողմէ։

Ըսի թէ շարքը երկար է եւ ժամանակը անբաւարար։  Հետեւաբար պիտի գոհանամ շատ հպանցիկ անդրադարձ մը կատարելով մնացեալի մասին։

Հայր Կռանեան հեղինակ է  հայերէնէ հայերէն բառարաններու եւ գրաբարի դասագիրքի մը, Հայ կաթողիկէ համայնքին պատմութեան հետ առընչուած հրատարակութիւններու։

Հեղինակ է վեց թատերախաղերու։ Երեքը անտիպ։

Անտիպ են նաեւ  ամպիոններէ ներս դասաւանդած նիւթերուն բնագիրերը՝  «Հայ Մատենագրութիւն», «Հայ Երաժշտութեան Պատմութիւն», «Հայկական Ծէսը» ֆրանսերէն դասագիրքը (La Liturgie Armenienne)։

Երկար է նաեւ շարքը Հայր Կռանեանի՝ Քասլիքի Համալսարանէն ներս ֆրանսերէնով տուած դասախօսութիւններուն, որոնք հրատարակուած են համալսարանին  կողմէ։

Հանգիստ բառը Կռանեան վարդապետին համար գոյութիւն չէ ունեցած եւ չունի։ Ան հանգստեան կոչուած է միայն ֆիզիքապէս Զմմառու վանքը, իր տունը, բայց հանգիստ չունին անոր միտքն ու գրիչը, որոնք անցնող հինգ տարիներու ընթացքին արտադրած են խոկումներու, մարդու, Աստուծոյ եւ ինքն իր հետ զրոյցներու,  հոգեւոր ապրումներու, յուշերու եւ փուշերու տասնեակ մը գիրքերու շարք մը, այնքա՜ն հանրամատչելի թէ՛ ձեւով եւ թէ բովանդակութեամբ, որ դժուար է դիմադրել զանոնք կարդալու մղումին,  երբ  այս օրերուն հայ գիրքը ընթերցողի կարօտն ունի։ Վստահ եմ Հայր Կռանեանին պիտի չպակսի այս շարքը երկարելու կորովը։

Այս բոլորով հանդերձ,  ինծի համար անձնապէս գերազանց է Հայր Կռանեան խմբագիր-հրապարակագիր-լրագրողը։  «Հայր Անդրանիկ Կռանեան համազօր անուն մըն է Շաւարշ Միսաքեաններու եւ Անդրանիկ Ծառուկեաններու առընթեր», կը գրէ խորահմուտ ուրիշ հոգեւորական մը, երջանկայիշատակ Վարդան Զօրենց Աշգարեան եպիսկոպոսը։ Հայր Անդրանիկ խումբ մը երիտասարդ մտաւորականներու հետ 1968-ին հիմնած ու մինչեւ 1973 խմբագրած է «Երիտասարդ Հայ» շաբաթաթերթը։ Խմբագրած է իր Միաբանութեան «Զուարթնոց» պարբերաթերթը,  Հայկազեան Համալսարանի «Հայագիտական Հանդէս»ը, սակայն կռանեանական մտածողութեան ամէնէն ցայտուն արտայայտութիւնները կը գտնուին Հայ կաթողիկէ պատրիարքութեան «Մասիս» պաշտօնաթերթին մէջ, 1973-էն սկսեալ լոյս տեսած խմբագրականներուն, մեկնաբանական ու վերլուծական  յօդուածներուն մէջ։ Կրնաք հարց տալ, թէ ինչո՞ւ միայն «Մասիս»-ի մէջ, «որովհետեւ – ինչպէս կ՛ըսէ ինք –  ներկայի հայ թերթերը չէին կրնար շալկել Կռանեան մը իրենց էջերուն մէջ՝ իր պայթուցիկ եւ անկախ մտածողութեան պատճառով, իսկ եթէ միայն գրական ուսումնասիրութիւններ պիտի տար, այդ բոլորը իրեն համար լրագրութիւն չէր»։ Ան այդ բոլորը եւ այդ բոլորէն աւելին կատարած է լրագրութեան զուգահեռ։

Մեծարանքի այսպիսի առիթներով դժուար է խուսափիլ մեծարեալի դասական հասկացողութեամբ կենսագրութեան անդրադառնալէ։ Ծնողք, ծննդավայր, ծննդեան թուական, դպրոց, ուսում, աշխատանք եւայլն։ Սակայն չէ՞ք կարծեր, որ այս բոլորը  երկրորդական կը դառնան մարդու մը պարագային, որ իր վաղ մանկութենէն կոչուած է որդեգրելու կրօնաւորական կեանքը՝ եկեղեցական ասպարէզէն ներս եւ իր  ամբողջ կեանքի ընթացքին իբրեւ ընտանիք ունեցած է Զմմառու Արծիւեան պատրիարքական Միաբանութիւնը եւ իբրեւ ընտանիքի անդամներ՝ միաբանակից եղբայրները։

Ի՞նչ կենսագրութիւն 100-13 ամեայ մարդու մը մասին, որ շնորհիւ իր կոչումին եւ աստուածատուր շնորհքին, իր ծննդավայրէն անդին, շատ աւելի խորերը երկարող  իր ինքնութեան արմատներէն ժառանգած առանձնայատկութիւններուն, ան կոխած գետինը վերածած է բերքառատ հողի՝  այդ հողին վրայ ստեղծելով  իր համայնքին եւ անոր ճամբով Հայ Եկեղեցւոյ ու Ազգի կենսունակութեան համար անհրաժեշտ կառոյցներ, մշակած եւ իրականացուցած է եկեղեցանուէր ու ազգանպաստ ծրագիրներ, իրեն վստահուած հօտին անդամները համախմբած է  միութիւններու շուրջ, ստեղծած է պատանեկան ու երիտասարդական, իմաստաւորելով անոնց հաւաքական կեանքը, կազմակերպելով մշակութային ու ընկերային ձեռնարկներ, երգչախումբ, թատերախումբ, մինչեւ իսկ մարզական ակումբ, դարձած է իր հօտին ու շրջապատին ճանապարհը լուսաւորող հովիւ, զանոնք աշխատանքի մղող ուժ եւ ներշնչման աղբիւր։ Այս բոլորի եւ դեռ աւելիի մասին կրնան վկայել ինծի սերնդակից, ինծմէ առաջ եւ ինծմէ վերջ, տարբեր առաքելավայրերու եւ տարբեր պաշտօններու վրայ  հեռուէն կամ մօտէն զինք գործի վրայ տեսնողները։ Առաքելավայրերը ինք չէ ընտրած, բայց պաշտօնները իրեն թելադրուած են  վայրին  կարիքները հոգալու եւ միջավայրը զարգացնելու իր նախանձախնդրութեան բերումով։

Միայն Նախախնամութիւնը կրնար ներշնչած ըլլալ ատանացի Արմենակ եւ կեսարացի Սուլթանիկ ամոլին՝ որպէսզի ընդունին ընդառաջել իրենց միակ մանչ զաւակի հոգեւորական դառնալու կոչումին եւ այսպէսով դառնալ Եկեղեցւոյ ու Ազգին մեծ բարերարներ։

Հայր Կռանեան, երբեք չեմ զգացուցած, բայց հիմա պիտի ըսեմ, որ այս զգացումով կը նայէի  «Մասիս»-ի խմբագրատան պատէն կախուած այդ բարեդէմ ու բարեսիրտ բարերարներու նկարին՝ իրենց փոքրիկ Անդրանիկին հետ։

spot_img
Նախորդ յօդուածը
Յաջորդ յօդուածը

ՆՄԱՆ ՆԻՒԹԵՐ

spot_img
spot_img

ՎԵՐՋԻՆ ՅԱՒԵԼՈՒՄՆԵՐ

spot_img

Զօրակցիր Զարթօնք Օրաթերթին