Շաբաթ, 13. 07. 2024

spot_img

Հայասիրութիւն Բռնատիրութեան Տակ

 

ՀՐԱՅՐ ՏԱՂԼԵԱՆ

Աշխարհի վրայ փաստուած իրողութիւն մըն է, թէ առածները, որոնք անցեալէն հասած են մեզի, միշտ ալ իրենց մէջ կը կրեն իրականութիւն մը: Այլ խօսքով անոնք գրուելու եւ կամ ըսելու սիրոյն գրուած խօսքեր չեն, այլ անյայտներու կողմէ մեզի փոխանցուած փիլիսոփայութիւններ են: Այդ հրաշալի փիլիսոփայական ճշմարտութիւն ընդգրկող ճշմարտութիւններէն մէկն է այն առածը, որ կ’ըսէ. «Մարդ միայն կորսնցնելէ ետք կրնայ իր կորսնցուցածին արժէքը գիտնալ»:

Հաւանաբար այդ է պատճառը, որ սովետական ժամանակաշրջանին, երբ կորսնցուցած էինք ազատ գաղափարախօսութեամբ մեր Հայրենիքը, ունեցանք այնպիսի հրաշալի բանաստեղծներ, որոնք կրցան ժողովուրդին մէջ ներշնչել հայրենասիրութիւնն ու ազգային հայ ոգին, որոնց փաստը մինչեւ օրս անոնց որպէս մեծ բանաստեղծներ յիշուիլն է, ինչ որ է պարագան Եղիշէ Չարենցի, Պարոյր Սեւակի, Յովհաննէս Շիրազի եւ ուրիշ տաղանդաւորներու:

Մարդկային կեանքի մէջ ամէն պարագայի համար եղած է այնպէս, որ մարդիկ գրած են սիրոյ մասին՝ երբ կորսնցուցած են իրենց սէրը, իսկ հարազատներու մասին՝ անոնց կորուստէն ետք միայն: Պ. Սեւակ եւս իր բանաստեղծութիւններէն մէկուն մէջ կը յիշէ նման գաղափար մը, ըսելով. «Մթութեան երանգներն առատ են աւելի»:

Նոյն այդ կորսնցնելու եւ զօրաւոր կարօտի զգացումն է, որ մղած է մեր գրողները գովերգելու եւ տարածելու Հայրենիքի ու հայութեան հանդէպ սէրը եւ նուիրումը: Անոնք գրած են այն ատեն, երբ արգիլուած էր հայրենասիրութիւն եւ ազգայնութիւն քարոզել, այդպիսով շատ անգամ իրենց կեանքը վտանգելով՝ հրաբուխի պէս ժայթքած են մի միայն հայութեան եւ Հայրենիքի հանդէպ սէր քարոզելով:

Կարդալով անցեալի մեծերուն հայրենասիրական բանաստեղծութիւնները, կատարելով անցեալի եւ ներկայի միջեւ տարբերութիւններու փոքր քննութիւն մը՝ յանգեցայ հետեւեալ գաղափարներուն․

Ա.- ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ՝ ԵՐԲ ԱՐԳԻԼՈՒԱԾ Է ՀԱՅՐԵՆԻՔ ՔԱՐՈԶԵԼ

Բոլորս ալ գիտենք, թէ մեր բանաստեղծներէն քանի՜ քանիներ իրենց հայրենասիրութեան համար դատապարտուած են բանտարկութեան: Բանաստեղծներէն քանի՜ քանիներու բանաստեղծական հատորները ենթարկուած են կրճատումներու, անոնց մէջէն փորձելով դուրս բերել հայրենասիրական տողերը: Անոնցմէ է օրինակ Ե. Չարենցը, որ նոյնիսկ իր բանտարկութեան օրերուն կը շարունակէր քարոզել հայրենասիրութիւն, շատ անգամ ծածկագրերով։ Այլ օրինակ մըն է Յովհաննէս Շիրազի «Հայոց Տանթէական»ը, որուն ամբողջական տպագրութիւնը մինչեւ այսօր չէ կատարուած: Եւ շատ են շարքը այն երանելիներուն, որ անտեսելով իրենց կեանքն ու շահերը իրենք զիրենք նուրիրած են ազգին, որուն համար արժանացած են անմահութեան դափնեպսակին:

Որպէս ինքնակենսագրական գիծ Սեւակ եւս կը վկայէ այդ մասին՝ փոխանցելով մեծերու հոգեբանական ըմբռնումը. «Միայն թէ անեն մտածածն իրենց, ի՜նչ փոյթ թէ մեռնեն ժամանակից շուտ», եւ այդ յամար ու հաստատ ոգին է, որ այսօր զիրենք հասցուցած է այն բարձունքին, որուն իրապէս արժանի են:

Պ. ՍԵՒԱԿ

Գաղտնօրէն կատարուած հայրենասիրութեան քարոզչութեան մէջ կ’ուզեմ առաջին շեշտս դնել Պարոյր Սեւակի վրայ: Պահ մը մտաբերենք անոր բանաստեղծական երկերէն մէկ երկու անուններ: «Եղիցի Լոյս», «Մարդը Ափի Մէջ» եւ այլ վերնագիրներ, որոնք պատահականօրէն եւ կամ հոն բան մը դնելու սիրոյն ճշդուած խորագիրներ չեն:

Սեւակ եղած է բուռն պայքարողը ընդդէմ բռնատիրութեան, հայրենասիրական ազատազրկումի եւ օտարի իշխանութեան տակ գտնուելուն: Ու գաղտնօրէն եւ ատեն-ատեն բացայայտ իր միտքերը արտայայտած է իր բանաստեղծութիւններուն մէջ, որնցմէ մէկն է «Եղիցի Լոյս» արտայայտութիւնը, որ կը նշանակէ «Թող լոյս ըլլայ»:

Երբ ըսենք «թող լոյս ըլլայ» կը նշանակէ, թէ արդէն կը գտնուինք մթութեան մէջ եւ խաւարէն լոյսի գալու փափաքն է, որ ունինք մեր սրտերուն մէջ: Այս պարագային Սեւակ որպէս խաւար կը դիտէ իր ժամանակի կառավարութիւնն ու իշխանութիւնները, որովհետեւ անոնք օտարութիւն կը հոտէին, հեռու ամէն տեսակ հայու արժանիքներէ եւ ներշնչական հոգիէ: Առանց վարանելու Սեւակ լոյսը կը փնտռէր տիրող խաւարին մէջ ու երբեք չէր վարաներ այդ մէկը խաւար կոչել, որովհետեւ ինք եւ իր նմանները կարօտը ունէին կորսուածին:

ՍԻԼՎԱ ԿԱՊՈՒՏԻԿԵԱՆ

Հայրենիքի հանդէպ անսահման սէր արտայայտող տողեր գրողներէն է նաեւ Սիրվա Կապուտիկեան, որ իր հայրենասիրութեան սահմանները անցնելով կը գրէ հետեւեալ տողերը.-

«Սէր – նման է նա Հայրենիքին,

Հայրենիքի պէս նա միակ է միշտ,

Հայրենիքի պէս միշտ անզուգական…»։

Ինչքա՜ն յանդուգն են այս տողերը: Բանաստեղծուհին, որ իրականութեան մէջ շատ անգամ ինծի համար իսկական տղամարդ բանաստեղծ կը թուի ըլլալ, իր հայրենասիրութեան շղթաները փշրելով իր սէրը կը նմանցնէ Հայրենիքին եւ ոչ թէ Հայրենիքը իր սիրոյ, ըսել ուզելով, որ Հայրենիքը ա՛լ աւելի բարձր եւ քաղցր է իր էութեամբ ու չափով մը աւելի բարձր քան իր սէրը, ինչ որ ներկայ մարդկութեան համար չ՛անդրանցելիք սահման մըն է:

Նման բազմաթիւ օրինակներ կարելի է յիշել այլ հայ բանաստեղծներէ:

Բ.- ՆԵՐԿԱՅ ՕՐԵՐՈՒ ՈԳԻՆ ԵՒ ՇՈՒՆՉԸ

Ներկայիս երբ Հայաստանը ունի անկախացած վիճակ ու ալ օտարի լուծին տակ չի գտնուիր, զգալի է նուազումը հայրենասիրութեան եւ ազգային շունչի քարոզչութեան: Հակառակ, որ սփիւռքահայեր տակաւին կարօտովն են այդ հողին, սակայն հեռաւորութիւնն ու կարօտը չունին այն ուժականութիւնը՝ ինչ որ գոյութիւն ունէր անցեալին: Սակայն արդար գտնուելու համար ըսենք, որ հայրենասիրութեան կայծը երիտասարդութեան մէկ մասին քով արդէն իսկ կամաց-կամաց սկսած է կայծկլտիլ, ոգեւորելով զիրենք ազգային եւ մշակութային արժէքներու պահպանումին ու տիրապետումին առնչութեամբ:

Ներկայիս դժբախտաբարատ չափանիշեր յեղաշրջումի ենթարկուելով կրած են հսկայական փոփոխութիւններ: Միտքի խելահասութեան ու խելացիութեան չափանիշ գծուած են օտար գիրքեր. կարեւոր չէ անոնց գրողն ու նիւթը, սակայն անգլերէն գիրքի մը ընթերցանութիւնը, մանաւանդ յետին նպատակներով հանրութեան մէջ կարդալը, դարձած է խելացիութեան չափանիշ: Շատերու համար թերեւս 40 հատոր Պ․ Սեւակ, Սիլվա Կ․ եւ կամ Յ․ Շիրազ կարդալը ոչ մէկ արժէք ունի՝ քան մէկ Շէյքսփիր կամ Վ. Հիւկօ կարդալը, որովհետեւ անունները ինչպէս հագուստի, ինքնաշարժի եւ գրեթէ ամէն ինչի պարագային, նոյնպէս գրականութեան մէջ ալ եղած են նոյն արժեչափը:

Նար-Դոս թող գրէ սքանչելի սիրային նիւթ մը: Նոյն նիւթը նոյնութեամբ թող հրատարակուի Շէյքսփիրի անունով ու հաւատացէք մարդիկ կը սքանչանան այն գիրքին վրայ միայն, որուն վրայի անունը Շէյքսփիր է: Օրինակը աւելի ընդհանրացնենք: Հայ գրող մը թող ըսէ. «Սէրը քաղցր է տղաս, սակայն ունի մեծ ցաւեր…» ու անոր թող կցէ հայկական անուն մը եւ այլ տեղ նոյն տողը գրելով թող դնէ մեծ գրողի մը անունը: Հակառակ բառացիօրէն նոյնը ըլլալուն, վստահ եղէք օտարինը ա՛լ աւելի եւս պիտի սիրուի ու տարածուի քան հայունը, որովհետեւ մտային հասունութեան ու զարգացման չափանիշերը եւս ենթարկուած են կեղծիքի ու երեւութապաշտութեան:

Յաճախ երեւակայելը անգամ ցաւալի կը թուի մտապատկերիս առջեւ, թէ արդեօք ի՞նչ պիտի ըլլայ մեր վիճակը… ոչ թէ հարիւր այլ քսան տարիներ ետք:

Բոլորս ալ պահ մը կ’ոգեւորուինք՝ տեսնելով նոր սերունդին կատարած ձեռնարկներն ու կազմակերպած հայապահպանման աշխատանքները, սակայն անդին մի քանի օրեր ետք տեսնելով այլ երիտասարդներու անտարբերութիւնը լեզուի ու գրականութեան նկատմամբ կ’ընճուինք եւ կը տարուինք մտածումներով, թէ ի՞նչ վախճան պիտի ունենայ այս սարսափելի ընթացքը:

Թէեւ տարիներ առաջ Աւետիս Ահարոնեան կը գրէր. «Լեզուն ապրում է այնտեղ, ուր ստեղծուել է: Հայրենիքից դուրս նա արմատախիլ բոյս է, որ մեռնում է թառամած», սակայն այսօր այս թերթին հայերէն ու հայատառ հրատարակուիլը փաստ մըն է այն պայքարին, որ տակաւին կայ հայ լեզուն Սփիւռքի մէջ, սակայն պակասը կայ հայրենասիրութեան ու ազգային ոգիի քարոզչութեան:

Օտար գրականութիւնը ունի իր տեղը, ունի իր բարձրութիւնը, սակայն նոր սերունդը պէտք է գիտնայ, որ հայերէն գրականութիւնը եւս կը մրցի ու կը հաւասարի անոնց եւ ինքնագովութիւն թող չի սեպուի երբ ըսեմ, որ նոյնիսկ շատ անգամ կը գերազանցէ զանոնք:

Փառք այն հերոսներուն, որոնք իրենց կեանքի գնով քարոզեցին հայրենասիրութիւն ու փոխանցեցին ազգային ոգի եւ շունչ:

 

spot_img

ՆՄԱՆ ՆԻՒԹԵՐ

spot_img
spot_img

ՎԵՐՋԻՆ ՅԱՒԵԼՈՒՄՆԵՐ

spot_img

Զօրակցիր Զարթօնք Օրաթերթին